1066 – Normański podbój Anglii i bitwa pod Hastings

Normański podbój Anglii diametralnie zmieni bieg historii. Po bezpotomnej śmierci króla Anglii Edwarda Wyznawcy w styczniu 1066 r., o tron rywalizowało kilku pretendentów. W Anglii władcą obrano Harolda Godwinsona (Harold II), szwagra zmarłego króla. Tymczasem książę Normandii Wilhelm (William) rościł sobie prawa do tronu, twierdząc, że Edward Wyznawca i Harold wcześniej przyrzekli przekazać mu królestwo. Wilhelm zebrał flotę i armię rycerstwa normańskiego, a we wrześniu 1066 r. wylądował na południowym wybrzeżu Anglii. 14 października 1066 r. armie Harolda i Wilhelma starły się w decydującej bitwie pod Hastings. Harold ustawił swoje wojsko – złożone głównie z pieszych wojowników (Anglosasi słynęli z tarczowego muru) – na wzgórzu. Normandowie dysponowali jazdą i łucznikami. Trwająca cały dzień bitwa zakończyła się śmiercią Harolda (wg tradycji od strzały w oko) i rozbiciem angielskich szeregów. Wilhelm odniósł wielkie zwycięstwo.

Po bitwie pod Hastings Wilhelm kontynuował marsz i zdobył Londyn. W dzień Bożego Narodzenia 1066 r. został koronowany na króla Anglii jako Wilhelm I Zdobywca. Normański podbój wprowadził drastyczne zmiany: dotychczasowa anglosaska elita została w znacznej mierze wymordowana lub odsunięta od władzy, a jej miejsce zajęli Normanowie i rycerze pochodzenia francuskiego. Nowi władcy wprowadzili feudalny porządek wzorowany na kontynentalnym: ziemie zostały nadane wasalom Wilhelma, powstały wielkie majątki lenne, budowano kamienne zamki kontrolujące kraj (np. Tower of London). Do Anglii napłynęła kultura normańska – język normański (odmiana starofrancuskiego) stał się językiem dworu i elit, silnie wpływając na rozwój słownictwa angielskiego. Kraj zyskał również trwalsze więzi z Europą kontynentalną: angielska polityka uwikłała się na wieki w sprawy francuskie (Wilhelm jako książę Normandii pozostawał wasalem króla Francji, co zrodziło wiele konfliktów).

Skutkiem podboju było też usprawnienie administracji – w 1086 r. sporządzono słynny spis własności ziemskiej Domesday Book, unikatowy dokument ukazujący strukturę społeczną i majątkową Anglii po podboju. Kościół angielski podporządkowano bliżej Rzymowi, wymieniając wielu biskupów na Normanów i wprowadzając reguły reformy gregoriańskiej. W perspektywie dziejowej normański podbój połączył elementy kultury skandynawskiej (Normanowie wywodzili się od wikingów), romańsko-francuskiej i anglosaskiej, tworząc podwaliny nowoczesnego narodu angielskiego i jego państwowości. Bitwa pod Hastings jest jedną z najsłynniejszych bitew średniowiecza – zamyka erę samodzielnego rozwoju anglosaskiej Anglii i otwiera nowy rozdział w historii wyspy, czyniąc ją jednym z najsilniejszych królestw feudalnej Europy.