1214 – Bitwa pod Bouvines

Bitwa pod Bouvines w dzisiejszej północnej Francji, która okazała się jedną z najważniejszych średniowiecznych bitew dla układu sił w Europie Zachodniej. Po jednej stronie stanęły wojska króla Francji Filipa II Augusta, wspierane przez rycerstwo francuskie i sojuszników (m.in. hrabiego Boulogne). Po drugiej stronie znalazła się koalicja antyfrancuska: cesarz rzymski (i król Niemiec) Otto IV Welf, król Anglii Jan bez Ziemi (choć Jan sam nie dotarł na pole bitwy, jego oddziały uczestniczyły w kampanii), a także sprzymierzeni z nimi książęta zbuntowani przeciw Filipowi (m.in. hrabia Flandrii Ferrand Portugalski). Bitwa odbyła się 27 lipca 1214 r. niedaleko miasta Lille. Filip August osobiście dowodził centrum francuskiego szyku. W toku walk wojska francuskie rozbiły oddziały cesarskie – cesarz Otto IV uciekł z pola bitwy, a wielu jego chorążych poległo lub dostało się do niewoli. Również hrabia Flandrii Ferrand został pojmany. Straty strony francuskiej były znacznie mniejsze niż koalicji.

Król Francji umocnił swoją władzę nad baronami i zyskał ogromny prestiż – po raz pierwszy od czasów Karola Wielkiego Francja jawiła się jako najsilniejsze królestwo Europy Zachodniej. Filip II już wcześniej odnosił sukcesy, odbierając Anglikom Normandię i inne ziemie na kontynencie (co Jan bez Ziemi próbował odwrócić). Teraz, po Bouvines, plany odzyskania przez Anglię kontynentalnych posiadłości legły w gruzach: Jan bez Ziemi poniósł polityczną klęskę, co osłabiło jego autorytet wobec angielskich baronów i rok później zmusiło go do wydania Magna Carta (1215). W Niemczech z kolei przegrana i ucieczka Ottona IV skompromitowała go – wkrótce został odsunięty, a tron niemiecki objął rywal z dynastii Hohenstaufów, Fryderyk II (popierany zresztą przez Filipa Augusta). To oznaczało zmianę układu sił: Welfowie stracili szansę na utrzymanie godności cesarskiej, a Hohenstaufowie (tradycyjnie w sojuszu z Francją) powrócili do gry.

Bitwa pod Bouvines jest często uznawana za pierwszą średniowieczną bitwę o wymiarze ogólnoeuropejskim, angażującą wielu władców i narodowości. Dla Francuzów stała się źródłem dumy narodowej – ukazywała rycerstwo francuskie walczące ramię w ramię dla króla i ojczyzny. Filip II mógł po niej kontynuować konsolidację swego królestwa – zwiększył domenę królewską, zreorganizował administrację (stworzył stanowisko bajlifów królewskich) i uczynił z Francji najbogatszy i najludniejszy kraj Zachodu. Bouvines to zatem triumf monarchii francuskiej, który w znacznym stopniu zdefiniował przebieg XIII-wiecznej polityki: Anglia skupiła się na sprawach wewnętrznych, cesarstwo weszło w okres intensywnych rządów Fryderyka II (często poza Niemcami, bo we Włoszech), a Francja stała się arbitrem i potęgą, zwłaszcza za panowania wnuka Filipa, Ludwika IX Świętego.