1302 – Pierwsze Stany Generalne we Francji

Król Filip IV Piękny (Filip IV z dynastii Kapetyngów) zwołał po raz pierwszy Stany Generalne – zgromadzenie reprezentantów wszystkich trzech stanów królestwa. Bezpośrednim powodem była ostra rywalizacja Filipa IV z papieżem Bonifacym VIII dotycząca opodatkowania kleru i ogólnie stosunku władzy królewskiej do Kościoła. Papież w bulli Unam Sanctam (1302) głosił wyższość władzy duchownej nad świecką, a Filip potrzebował szerokiego poparcia społecznego w swoim sporze z Rzymem. W tym celu zdecydował się zapytać o zdanie nie tylko baronów i biskupów (jak czynili poprzedni królowie), ale także delegatów stanu trzeciego, czyli mieszczaństwa. Na zgromadzenie w kwietniu 1302 r. do Paryża przybyli więc przedstawiciele: duchowieństwa, szlachty (możnowładców i pomniejszych rycerzy) oraz mieszczan z wybranych miast. Każdy stan obradował osobno, formułując listy skarg i postulatów. Ostatecznie Stany Generalne poparły Filipa IV – potępiły nadużycia papieża i zgodziły się na politykę króla, który następnie posunął się do wysłania zbrojnego oddziału przeciw Bonifacemu (incydent w Anagni 1303, gdzie papież został uwięziony na krótko przez emisariuszy króla).

Zgromadzenie z 1302 r. zapoczątkowało tradycję zwoływania Stanów Generalnych we Francji. Było to ciało doradcze, które król mógł konsultować w ważnych sprawach – zwłaszcza dotyczących podatków, wojny czy reform. W przeciwieństwie do angielskiego parlamentu, Stany Generalne nie uzyskały jednak prawa współdecydowania w rządach na stałe. Królowie Francji zwoływali je nieregularnie, głównie gdy potrzebowali poparcia politycznego lub zgodny na nadzwyczajne podatki. Tak było za Filipa IV i jego następców np. podczas wojny stuletniej. Struktura Stanów Generalnych – osobne obrady stanów i głosowanie „stanami” – sprawiała, że stan trzeci (najliczniejszy) miał tylko jeden głos równy głosom kleru czy szlachty. Niemniej ich powstanie oznaczało włączenie reprezentacji mieszczaństwa do życia politycznego kraju.