1543 – Teoria heliocentryczna Mikołaja Kopernika (z serii Polska Górą)

W 1543 roku w Norymberdze ukazało się drukiem dzieło Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich” (łac. De revolutionibus orbium coelestium). Polski astronom po wieloletnich obserwacjach zaproponował w nim rewolucyjną teorię heliocentryczną – Słońce, a nie Ziemia, jest w centrum wszechświata, a planety (w tym Ziemia) krążą wokół niego po kołowych orbitach. Kopernik podważył tym samym ugruntowany od starożytności geocentryczny pogląd Ptolemeusza, zgodnie z którym Ziemia stanowiła nieruchomy środek kosmosu.

Publikacja teorii Kopernika jest uznawana za początek rewolucji naukowej okresu nowożytnego. Choć początkowo spotkała się z ograniczonym oddźwiękiem (a nawet nieufnością – dzieło trafiło w XVII w. na indeks ksiąg zakazanych Kościoła katolickiego), to stanowiła fundament dla dalszych odkryć. Astronomowie tacy jak Tycho Brahe, Johannes Kepler czy Galileo Galilei, czerpiąc z idei Kopernika, udoskonalili model heliocentryczny (np. Kepler odkrył, że orbity planet są elipsami). W szerszym ujęciu teoria Kopernika zmieniła sposób postrzegania miejsca człowieka we wszechświecie – Ziemia okazała się jedną z planet, a nie centrum stworzenia. Był to potężny cios dla dawnego światopoglądu i zarazem impuls do rozwoju nowoczesnej nauki opartej na obserwacji i rozumie.