1857 – Powstanie Sipajów
W Indiach wybuchło wielkie powstanie przeciwko panowaniu Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej – jest ono znane jako Powstanie Sipajów lub indyjska pierwsza wojna o niepodległość. Bezpośrednim zapalnikiem buntu stała się sprawa nowych nabojów do karabinów, które były rzekomo smarowane tłuszczem krowim i wieprzowym (co obrażało uczucia religijne zarówno hinduskich, jak i muzułmańskich żołnierzy służących w armii Kompanii). W maju 1857 r. indyjscy żołnierze (sipajowie) w garnizonie Meerut zbuntowali się, zabijając brytyjskich oficerów, po czym ruszyli na Delhi. Tam proklamowali odnowienie władzy ostatniego z dynastii Mogołów, Bahadura Szaha II, jako symboliczną głowę powstania.
Wkrótce powstanie objęło rozległe obszary północnych i środkowych Indii – od Pendżabu, przez Dolinę Gangesu (Oudh, Awadh) po centralne prowincje. Do sipajów dołączali różni niezadowoleni: zubożała arystokracja, chłopi nękani podatkami, dawne rody książęce pozbawione władzy przez ekspansję Kompanii. Walki miały charakter bardzo zacięty i okrutny po obu stronach. Powstańcy zdobyli na pewien czas Delhi, Kanpur, Lakhnaú (Lucknow) i inne miasta. Brytyjczycy, zaskoczeni skalą buntu, musieli ściągnąć posiłki z Europy i innych kolonii. Szczególnie krwawe epizody to oblężenie garnizonu brytyjskiego w Kanpurze zakończone masakrą jeńców europejskich (co wstrząsnęło opinią publiczną w Anglii) oraz długie, krwawe oblężenie Lucknow.
Ostatecznie przewaga militarna i organizacyjna Brytyjczyków zadecydowała. W drugiej połowie 1858 r. powstanie zostało stłumione – Delhi i inne centra powstańcze padły. Brytyjczycy odpowiedzieli surowymi represjami: dokonano publicznych egzekucji setek powstańców, zlikwidowano dynastię Wielkich Mogołów (cesarz Bahadur Szah II został zesłany). Jednak bunt pokazał, że dotychczasowy system rządów Kompanii Wschodnioindyjskiej zawiódł. W 1858 r. rząd brytyjski ustawą rozwiązał Kompanię i przejął bezpośrednie zwierzchnictwo nad Indiami – utworzono Brytyjskie Indie (British Raj) rządzone przez wicekróla w imieniu monarchii brytyjskiej. Królowa Wiktoria w 1877 r. przyjęła tytuł Cesarzowej Indii.
Powstanie sipajów było największym zrywem antykolonialnym XIX wieku. Choć zakończyło się klęską, stało się ważnym symbolem indyjskiego oporu przeciw imperializmowi. Brytyjczycy po jego stłumieniu wprowadzili pewne reformy, starając się pozyskać lojalność lokalnych władców (utrzymano księstwom ich pozycje) i zapobiec podobnym bunotom w przyszłości (reorganizacja armii kolonialnej – zwiększono proporcje żołnierzy europejskich). Dla Indusów pamięć powstania pozostała żywa i później, w XX w., odwoływano się do niej w ruchu niepodległościowym. W skali globalnej zaś powstanie uświadomiło Brytyjczykom kruchość ich panowania i zmieniło sposób zarządzania największą kolonią świata – Indie przeszły od rządów korporacyjnych do bezpośredniego administrowania przez koronę, co miało wpływ na kształt Imperium Brytyjskiego.