1878 – Kongres berliński (uregulowanie kwestii bałkańskich)

Po wojnie rosyjsko-tureckiej 1877–1878, która przyniosła klęskę Imperium Osmańskiego, europejskie mocarstwa stanęły przed koniecznością rewizji porządku na Bałkanach. Początkowo, w marcu 1878 r., Rosja narzuciła Turcji korzystny dla siebie pokój w San Stefano: powstało duże autonomiczne Księstwo Bułgarii (pod nominalną zwierzchnością sułtana, ale faktycznie w rosyjskiej strefie wpływów), a niepodległość uzyskały Rumunia, Serbia i Czarnogóra z powiększonymi terytoriami. Jednak inne mocarstwa (szczególnie Wielka Brytania i Austro-Węgry) sprzeciwiły się tak daleko idącym zmianom, obawiając się nadmiernego wzrostu wpływów rosyjskich. Aby zapobiec nowej wojnie, zwołano Kongres Berliński, który obradował od 13 czerwca do 13 lipca 1878 r. pod przewodnictwem kanclerza Niemiec Otto von Bismarcka (w roli „uczciwego pośrednika”).

Na kongresie dokonano korekt postanowień pokoju w San Stefano, dzieląc Bałkany w myśl kompromisu mocarstw:

• Bułgaria została podzielona: utworzono mniejsze Księstwo Bułgarii na północy (między Dunajem a Starą Płaniną) – wciąż autonomiczne pod zwierzchnictwem tureckim, z władcą wybranym spośród chrześcijan – oraz oddzielną, nadal zależną od Turcji prowincję Rumelię Wschodnią na południu (z szeroką autonomią). Bułgarzy byli niezadowoleni z takiego podziału, ale mocarstwa chciały ograniczyć rosyjskie wpływy.
• Serbia, Czarnogóra i Rumunia uzyskały pełną niepodległość, lecz ich zdobycze terytorialne zostały częściowo przycięte względem San Stefano. Czarnogóra otrzymała dostęp do morza ograniczony (na wąskim skrawku wybrzeża), Serbia dostała mniejszy obszar na południu niż chciała, a Rumunię zmuszono do oddania Rosji południowej Besarabii (utraconej przez Rosję w 1856), w zamian otrzymała ona od Turcji deltę Dunaju i wybrzeże Morza Czarnego (Dobrudżę).
• Austro-Węgry uzyskały zgodę na okupację i administrację Bośni i Hercegowiny (formalnie prowincje te pozostały częścią imperium osmańskiego, lecz faktycznie przeszły pod kontrolę Wiednia). Był to znaczący krok w rozszerzaniu wpływów Habsburgów na Bałkanach, równoważący wpływy rosyjskie.
• Wielka Brytania zagwarantowała sobie przejęcie kontroli nad Cyprem (w formie „dzierżawy” od sułtana) w zamian za wsparcie terytorialnej integralności osmańskiej gdzie indziej. Tym samym Brytyjczycy zapewnili sobie strategiczną bazę na wschodniej Morzu Śródziemnym, pilnując drogi do Kanału Sueskiego i Indii.
• Imperium Osmańskie zachowało formalnie resztki swoich posiadłości europejskich, ale zostało zmuszone do dalszych ustępstw na rzecz Grecji (która w 1881 r. otrzyma Tesalię) i gwarancji praw dla chrześcijan. Turcja wyszła z kongresu upokorzona, tracąc większość terytoriów na Bałkanach i stając się coraz bardziej zależna od mocarstw.

Kongres Berliński przyniósł nową mapę Bałkanów, kładąc nacisk na równowagę między Austro-Węgrami a Rosją. Rosja czuła się rozczarowana – jej zwycięstwo militarne zostało częściowo „skradzione” przy dyplomatycznym stole, co wywołało urazę do Niemiec i Austrii. Bismarck starał się zadowolić wszystkich (słynne określenie, że działa jako „uczciwy makler”), ale Rosja uznała, że Niemcy nie wsparły wystarczająco jej interesów – co zachwiało dotychczasowym sojuszem trzech cesarzy (Niemcy, Austro-Węgry, Rosja). Z kolei Austro-Węgry były usatysfakcjonowane zdobyczą Bośni, ale aneksja tego terytorium (dokonana jednostronnie w 1908 r.) stanie się iskrą zapalną w relacjach z Serbią i Rosją w przyszłości.