1922 – Powstanie Związku Radzieckiego (ZSRR)

W latach 1918–1921 bolszewicki reżim w Rosji toczył zaciekłą wojnę domową przeciwko siłom „białych” oraz interwencji zbrojnej państw zachodnich. Zwycięstwo bolszewików pozwoliło im utrwalić władzę na większości obszaru dawnego Imperium Rosyjskiego. Aby scementować jedność kontrolowanych terytoriów i nadać państwu nową formę ustrojową, postanowiono stworzyć federację republik radzieckich. 30 grudnia 1922 r. w Moskwie ogłoszono utworzenie Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. W skład nowego państwa weszły początkowo cztery republiki: Rosyjska FSRR, Ukraińska SRR, Białoruska SRR oraz Zakaukaska FSRR (obejmująca Gruzję, Armenię i Azerbejdżan). ZSRR był formalnie federacją równoprawnych republik, jednak w praktyce władzę absolutną sprawowała scentralizowana Komunistyczna Partia pod przewodnictwem Włodzimierza Lenina (a po jego śmierci w 1924 – Józefa Stalina).

Powstanie ZSRR oznaczało narodziny pierwszego w historii wielonarodowego państwa komunistycznego. Związek Radziecki stał się ideologicznym i geopolitycznym następcą dawnego carskiego imperium – tyle że opartym na doktrynie marksizmu-leninizmu. W kolejnych latach do ZSRR przyłączano dalsze terytoria (m.in. w 1925 r. Azję Centralną, utworzono republiki: uzbecką, turkmeńską, później kazachską, kirgiską itd.). Państwo radzieckie szybko przystąpiło do budowy gospodarki planowej i kolektywizacji rolnictwa, czemu towarzyszył terror (np. okres „wielkiego głodu” na Ukrainie 1932–1933 i czystki stalinowskie 1937–1938). Mimo wewnętrznych kosztów, ZSRR rozwinął potencjał przemysłowy i militarny, stając się jednym z kluczowych graczy na arenie międzynarodowej w XX wieku. Związek Radziecki istniał aż do 1991 roku – jego rozpad zakończył epokę dwubiegunowego świata zimnej wojny.