1939 – Wybuch II wojny światowej

1 września 1939 roku Niemcy dokonały zbrojnej inwazji na Polskę, rozpoczynając tym samym II wojnę światową. Atak poprzedziły prowokacje niemieckie (takie jak upozorowany „polski” napad na radiostację w Gliwicach 31 sierpnia) oraz agresywna propaganda przeciw Polsce. Niemcy uderzyły na Polskę bez wypowiedzenia wojny, stosując taktykę wojny błyskawicznej (Blitzkrieg) – potężne uderzenia pancerne i lotnicze, które szybko przełamały polską obronę. 3 września 1939 sojusznicy Polski, Wielka Brytania i Francja, zgodnie ze swymi zobowiązaniami, wypowiedzieli wojnę III Rzeszy. Jednak poza zrzuceniem ulotek propagandowych nie podjęli natychmiastowych działań zbrojnych na zachodzie (tzw. „dziwna wojna”). Tymczasem 17 września 1939 od wschodu na terytorium Polski wkroczyła Armia Czerwona, realizując tajny protokół paktu Ribbentrop-Mołotow (układu zawartego 23 sierpnia 1939 między III Rzeszą a ZSRR, w którym obaj dyktatorzy potajemnie podzielili Europę Środkowo-Wschodnią na strefy wpływów). Polska, atakowana z dwóch stron i osamotniona, uległa w ciągu kilku tygodni – ostatnie oddziały kapitulowały na początku października.

Agresja na Polskę zapoczątkowała najbardziej niszczycielski konflikt w dziejach świata. Wkrótce po Polsce ofiarą ekspansji Hitlera padły kolejne kraje: w kwietniu 1940 Niemcy zaatakowały Danię i Norwegię, w maju – Belgię, Holandię i Luksemburg, a następnie Francję (która upadła w czerwcu 1940). W drugiej połowie 1940 jedynie Wielka Brytania, dzięki zwycięstwu w bitwie o Anglię, zdołała oprzeć się niemieckim planom inwazji. W 1941 roku Hitler skierował swą ekspansję na Bałkany (podbił Jugosławię i Grecję) oraz, łamiąc pakt, zaatakował Związek Radziecki (operacja „Barbarossa” rozpoczęta 22 czerwca 1941). Wojna nabrała charakteru globalnego także w Azji – sojusznik Niemiec, Japonia, prowadziła od lat 30. ekspansję w Chinach, a 7 grudnia 1941 jej niespodziewany atak na amerykańską bazę Pearl Harbor sprowokował przystąpienie do wojny Stanów Zjednoczonych. W ten sposób do konfliktu zaangażowane zostały niemal wszystkie mocarstwa światowe i wiele pomniejszych państw na różnych kontynentach.

II wojna światowa objęła Europę, Afrykę Północną, Bliski Wschód, Azję Wschodnią i Południowo-Wschodnią oraz rozległe obszary oceanów. Początkowy okres wojny (1939–1941) charakteryzował się sukcesami tzw. państw Osi (Niemiec, Włoch i Japonii) i okupacją licznych krajów. Jednak w latach 1942–1943 nastąpiły punkty zwrotne – klęska Japonii w bitwie o Midway, zatrzymanie Niemców pod Stalingradem i na Łuku Kurskim, lądowanie aliantów we Włoszech. Od 1944 inicjatywa strategiczna należała już do aliantów, którzy sukcesywnie wyzwalali okupowane ziemie. II wojna światowa była konfliktem na niespotykaną skalę – toczona na lądzie, morzu i w powietrzu, z udziałem milionowych armii i nowoczesnych technologii wojskowych. Była również wojną totalną, w której celowo atakowano ludność cywilną (naloty dywanowe, masowe egzekucje) i dopuszczono się zbrodni ludobójstwa – najbardziej przerażającym przykładem był Holocaust, czyli zaplanowana przez nazistów zagłada około 6 milionów Żydów europejskich. Ostatecznie wojna zakończyła się całkowitą klęską państw Osi, ale jej koszt ludzki był ogromny: życie straciło ponad 60 milionów ludzi, co stanowiło około 3% ówczesnej populacji globu!