480 p.n.e. – Bitwy pod Termopilami i Salaminą

Rok 480 p.n.e. przyniósł dramatyczne wydarzenia podczas drugiej inwazji perskiej na Grecję, prowadzonej przez króla Kserksesa. W sierpniu tego roku doszło do bohaterskiej bitwy pod Termopilami. Niewielki oddział Greków (ok. 7 tysięcy), dowodzony przez króla Sparty Leonidasa, stawił czoła ogromnej armii perskiej w wąskim górskim wąwozie Termopile. Przez dwa dni Grecy odpierali ataki przeważających sił wroga, zadając im duże straty. Dopiero gdy Persowie obeszli pozycje obrońców dzięki zdradzie (pasterski szlak pokazany przez zdrajcę Efialtesa), Leonidas odesłał większość wojsk greckich, a sam wraz ze swoimi 300 Spartanami oraz kilkuset sojusznikami zginął walcząc do końca. Ofiara Leonidasa stała się symbolem męstwa i poświęcenia dla ojczyzny. Persowie przedarli się przez Termopile i zajęli opuszczone Ateny, lecz Grecy kontynuowali opór.

We wrześniu 480 p.n.e. rozegrała się decydująca bitwa morska koło Salaminy. Flota grecka (ok. 370 okrętów trójrzędowych – triery) dowodzona przez ateńskiego stratega Temistoklesa starła się z liczniejszą flotą perską. Grecy podstępem zwabili perskie okręty w wąskie wody między Salaminą a Attyką, gdzie duża armada wroga nie mogła rozwinąć szyków. W zażartym boju okręty greckie, bardziej zwrotne i cięższe, taranowały jednostki perskie, zadając im ciężkie straty. Bitwa zakończyła się miażdżącym zwycięstwem Greków – zatopiono lub zdobyto setki okrętów perskich. Kserkses, obawiając się odcięcia drogi odwrotu, wycofał większość swoich sił do Azji, pozostawiając w Grecji jedynie kontyngent lądowy pod dowództwem Mardoniusza (który rok później został ostatecznie pokonany pod Platejami).

Wydarzenia 480 roku p.n.e. – heroiczny opór pod Termopilami i triumf pod Salaminą – zadecydowały o losach wojny. Mimo taktycznej klęski Greków w Termopilach, ich waleczność opóźniła marsz Persów i stała się legendą inspirującą kolejne pokolenia (Spartanie dowiedli swojej sławy najlepszych wojowników). Zwycięstwo pod Salaminą natomiast okazało się punktem zwrotnym wojny – zniweczyło perskie plany podboju Grecji i zapewniło Hellenom przewagę na morzu. Grecja ocaliła swą niezależność, co umożliwiło późniejszy rozkwit kultury greckiej w V w. p.n.e. (tzw. złoty wiek Aten). Bitwy te symbolizują triumf determinacji małych państw nad potęgą imperialnego najeźdźcy.