508 p.n.e. – Reformy Klejstenesa w Atenach (początki demokracji)

W 508 roku p.n.e. w Atenach przeprowadzono przełomowe reformy polityczne, które dały początek ateńskiej demokracji. Reformy te wprowadził arystokrata Klejstenes, wykorzystując poparcie ludu do obalenia tyranii Pizystratydów. Klejstenes dokonał nowego podziału administracyjnego Attyki – utworzył 10 fyli (okręgów) złożonych z wymieszanych demów (gmin) z różnych części kraju, co osłabiło znaczenie starych więzi rodowych i klanowych. Powołał również Radę Pięciuset (po 50 obywateli z każdej fyli), która zastąpiła dawną Radę Czterystu i stała się centralnym organem przygotowującym uchwały. Wprowadzono zasadę ostracyzmu – corocznego głosowania obywateli nad wydaleniem na 10 lat polityka podejrzewanego o zagrożenie dla wolności państwa. Wszystkie te zmiany miały na celu ograniczenie wpływów arystokracji i przekazanie większej władzy zgromadzeniu obywateli.

Reformy Klejstenesa są uznawane za narodziny demokracji ateńskiej – pierwszego systemu w dziejach, w którym wszyscy pełnoprawni obywatele (wolni mężczyźni Ateńczycy) mogli brać bezpośredni udział w podejmowaniu decyzji politycznych. Choć demokracja ateńska miała swoje ograniczenia (wykluczenie kobiet, metojków–cudzoziemców i niewolników), stanowiła wyjątkowy eksperyment ustrojowy starożytności. Władza ludu (demos) manifestowała się poprzez Zgromadzenie Ludowe (eklezję), gdzie obywatele uchwalali prawa i decyzje w sprawach wojny i pokoju, oraz poprzez sądy obywatelskie (heliaia). Idee demokratyczne wypracowane w Atenach – równość obywateli wobec prawa, losowanie na urzędy, kontrola władzy przez obywateli – wywarły głęboki wpływ na późniejsze myślenie polityczne i stały się jednym z filarów dziedzictwa cywilizacji zachodniej.