1400 – Odnowienie Uniwersytetu w Krakowie (powstałego w 1364 r.)

W 1400 roku doszło do odnowienia i rozbudowy Akademii Krakowskiej – uniwersytetu założonego pierwotnie przez Kazimierza Wielkiego w 1364 r., który jednak po śmierci króla popadł częściowo w stagnację (zwłaszcza brakowało wydziału teologicznego). Królowa Jadwiga Andegaweńska oraz jej mąż Władysław Jagiełło postanowili przywrócić uczelni świetność. W swoim testamencie Jadwiga zapisała znaczne środki finansowe oraz kosztowności (m.in. swoje klejnoty) na rzecz Akademii. Po jej przedwczesnej śmierci w 1399 r., Jagiełło i kapituła krakowska wystarali się o zgodę papieża Bonifacego IX na otwarcie wydziału teologicznego i pełne odnowienie uniwersytetu.

Odnowienie nastąpiło uroczyście 26 lipca 1400 roku. Król Jagiełło wydał przywilej potwierdzający wcześniejsze fundacje i dodający nowe. Akademia Krakowska zyskała wówczas cztery klasyczne wydziały: teologii, prawa (kanonicznego i rzymskiego), medycyny oraz sztuk wyzwolonych (filozofii). Z zagranicy sprowadzono wybitnych profesorów, m.in. z Pragi (która przeżywała zamieszki na tle husyckim) – do Krakowa przybyli wtedy tacy uczeni jak Stanisław ze Skarbimierza czy Paweł Włodkowic. W centrum miasta (przy ul. św. Anny) zakupiono budynki na potrzeby kolegium – w tym późniejszy słynny Collegium Maius.

Odnowiona Akademia szybko stała się ważnym ośrodkiem nauki i intelektualnym sercem Polski. Przybywali na nią studenci nie tylko z Korony, ale i z Litwy, Rusi, a nawet z innych krajów. Wydział teologiczny kształcił duchownych na potrzeby Kościoła polskiego (co zmniejszało zależność od uniwersytetów zagranicznych), a wydział prawa wychowywał kadry prawnicze do administracji królewskiej. W pierwszych dziesięcioleciach XV w. Akademia zasłynęła z nauk Pawła Włodkowica na temat prawa narodów i krytyki przymusowej chrystianizacji (na soborze w Konstancji 1415). W drugiej połowie XV wieku to tu studiował i wykładał astronomię Mikołaj Kopernik.

Odnowienie uniwersytetu w 1400 r. miało także symboliczny wymiar: uważa się je za jedno z głównych dzieł Jadwigi, która została przez to uznana za patronkę nauki i kultury polskiej (kanonizowana wiele wieków później). Akt ten pokazuje, że władcy z dynastii Jagiellonów – Jagiełło i Jadwiga – przywiązywali dużą wagę do rozwoju intelektualnego i prestiżu kraju. Dzięki ich staraniom Kraków przejął rolę Pragi jako głównego uniwersyteckiego centrum regionu (po wybuchu husytyzmu uniwersytet praski podupadł, a wielu uczonych i studentów czeskich czy śląskich przeniosło się właśnie do Krakowa). Uczelnia krakowska stała się kuźnią elit dla Polski, Litwy i Rusi – co zacieśniało też więzi unijne, bo litewska młodzież szlachecka polonizowała się tu i katolicyzowała.

Król Jagiełło do końca życia roztaczał opiekę nad Akademią, potwierdzając jej przywileje i fundacje (np. uposażenie katedr teologii ze środków królowej Jadwigi). Uniwersytet krakowski odtąd nieprzerwanie działał przez kolejne wieki, stając się jednym z najstarszych i najbardziej renomowanych w Europie.

Rok 1400 uważa się zatem za kamień milowy polskiej kultury i oświaty. Odnowiona Akademia Krakowska wywarła olbrzymi wpływ na rozwój języka polskiego, myśli politycznej (to wychowankowie Akademii jak Jan Ostroróg czy Andrzej Frycz Modrzewski byli pionierami polskiej myśli społeczno-politycznej), sztuki (tu powstawały pierwsze polskie teksty literackie) i przede wszystkim nauki (szkoła astronomiczna Marcina Króla z Żurawicy, której kontynuatorem był Kopernik). Dzięki temu wydarzeniu Polska wkroczyła w epokę Odrodzenia z silnym zapleczem intelektualnym.