218–201 p.n.e. – II wojna punicka (wojna Hannibala z Rzymem)

Druga wojna punicka była najsłynniejszym i najbardziej dramatycznym konfliktem starożytności, toczonym między Rzymem a Kartaginą. Trwała od 218 do 201 roku p.n.e. i jest szczególnie znana z kampanii kartagińskiego wodza Hannibala na terenie Italii. Przyczyną wojny były spory o wpływy w Hiszpanii – Hannibal, syn Hamilkara Barkasa, zdobył sprzymierzone z Rzymem miasto Sagunt, co sprowokowało Rzym do wypowiedzenia wojny. Hannibal podjął wówczas brawurową decyzję – poprowadził swoją armię, w tym oddziały jazdy numidyjskiej i słonie bojowe, lądem z Hiszpanii do Italii przez Alpy. Marsz przez góry (218 p.n.e.) kosztował go znaczną część wojsk, ale zaskoczył Rzymian. W kolejnych latach Hannibal odniósł serię zwycięstw nad Rzymianami na ich własnym terenie: nad rzeką Trebią (218 p.n.e.), nad Jeziorem Trazymeńskim (217 p.n.e.) i przede wszystkim w bitwie pod Kannami (216 p.n.e.), gdzie jego taktyka okrążenia doprowadziła do zagłady około 50 tysięcy rzymskich legionistów w jednym starciu – była to jedna z najdotkliwszych klęsk w historii Rzymu.

Mimo tych porażek Rzym nie skapitulował. Zastosowano strategię „wojny na wyczerpanie” (taktyka Fabiusza Maksymusa zwanego „Zwalniaczem”), unikając walnej bitwy z Hannibalem i niszcząc jego linie zaopatrzenia. Rzymianie skierowali też działania na inne fronty: w Hiszpanii walczyli z kartagińskimi posiłkami (Scypionowie), a na Sycylii odbili Syrakuzy. Przełom nastąpił, gdy młody dowódca Publiusz Korneliusz Scypion (później nazwany Afrykańskim) przeniósł wojnę do Afryki. W 202 p.n.e. doszło do decydującej bitwy pod Zamą w pobliżu Kartaginy. Scypion wykorzystał numidyjską jazdę sprzymierzoną z Rzymem i pokonał Hannibala, który zmuszony został podpisać pokój. Na mocy traktatu z 201 p.n.e. Kartagina utraciła wszystkie posiadłości poza Afryką, musiała oddać flotę i zapłacić olbrzymie odszkodowanie. II wojna punicka zakończyła się totalnym zwycięstwem Rzymu, który odtąd przejął dominację w zachodnim Morzu Śródziemnym. Hannibal stał się legendarną postacią – symbolem zagrożenia, które niemal zniszczyło Rzym, i wzorem stratega, którego taktyka do dziś jest podziwiana. Wojna ta umocniła też mentalność Rzymian, że Kartaginę należy ostatecznie zniszczyć, co nastąpiło kilkadziesiąt lat później w trzeciej wojnie punickiej.