863 – Misja Cyryla i Metodego na Morawach

Bracia Konstantyn (później znany jako św. Cyryl) i Metody, pochodzący z greckiego miasta Saloniki, przybyli na Wielkie Morawy jako misjonarze chrześcijańscy. Ich misja odbyła się na zaproszenie księcia Rościsława, władcy Państwa Wielkomorawskiego, który pragnął uniezależnić się od wpływów duchownych z Frankii i otrzymać własnych nauczycieli wiary posługujących się językiem zrozumiałym dla jego ludu. Cyryl (Konstantyn Filozof) był uczonym i lingwistą – specjalnie na potrzeby ewangelizacji Słowian stworzył pismo (alfabet głagolicki) oraz wraz z bratem Metodym przetłumaczył podstawowe teksty liturgiczne i biblijne na język staro-cerkiewno-słowiański (oparty na dialekcie Słowian z okolic Salonik). W ten sposób po raz pierwszy chrześcijaństwo mogło być głoszone wśród zachodnich i południowych Słowian nie po łacinie czy grecku, lecz w ich własnym języku.

Misja Cyryla i Metodego miała doniosłe skutki dla kultury i religii wschodniej części Europy. Choć Wielkie Morawy upadły kilkadziesiąt lat później (na początku X w.), dzieło Braci Sołuńskich (bo tak nazywano Cyryla i Metodego – od ich rodzinnego miasta) przetrwało. Uczniowie Metodego, mimo oporu duchowieństwa niemieckiego, kontynuowali pracę misjonarską wśród Słowian. W Bułgarii i następnie w Rusi Kijowskiej rozpowszechniono zmodyfikowany alfabet (cyrylicę, nazwaną tak na cześć Cyryla), który stał się podstawą piśmiennictwa słowiańskiego dla narodów prawosławnych. Dzięki temu Słowianie południowi i wschodni otrzymali literaturę i liturgię we własnym języku, co sprzyjało rozwojowi ich kultur. Działalność Cyryla i Metodego utworzyła swoistą alternatywną drogę chrystianizacji wobec obrządku łacińskiego narzucanego przez misjonarzy niemieckich – obrządek słowiański (zwany też cyrylo-metodiańskim). Choć na samych Morawach i w Czechach ostatecznie przeważyła liturgia łacińska (Czechy schrystianizowano ponownie przez duchownych łacińskich), to pamięć o „Apostołach Słowian” przetrwała. Dziś uznaje się ich za patronów Europy. Ich misja pogłębiła jednak pewien podział kulturowy: zachodni Słowianie (Polacy, Czesi, Słowacy) ostatecznie przyjęli chrześcijaństwo obrządku łacińskiego, natomiast południowi i wschodni (Bułgarzy, Serbowie, Rusini/Rosjanie, Ukraińcy) – obrządku bizantyjskiego ze słowiańską liturgią. To dziedzictwo jest widoczne do dziś w odmiennościach alfabetu (łacinka vs cyrylica) i tradycji religijnej (katolicyzm vs prawosławie) między różnymi narodami słowiańskimi.