988 – Chrzest Rusi

Kluczowe wydarzenie z perspektywy Europy Wschodniej. W 988 r. wielki książę kijowski Włodzimierz I Wielki (zwany też Włodzimierzem Świętym) przyjął chrzest i wprowadził religię chrześcijańską na Ruś Kijowską. Proces ten został poprzedzony kontaktami dyplomatycznymi z Cesarstwem Bizantyńskim. Włodzimierz, pogański władca z dynastii Rurykowiczów, według przekazów kronikarza Nestora rozważał różne religie monoteistyczne (islam, judaizm, chrześcijaństwo łacińskie i bizantyjskie) i ostatecznie wybrał obrządek bizantyński. Bezpośrednim impulsem do chrztu była pomoc militarna udzielona cesarzowi Bazylemu II – Włodzimierz wsparł Bizancjum w stłumieniu buntu, za co otrzymał rękę księżniczki Anny (siostry Bazylego II), pod warunkiem że sam się nawróci. Książę ochrzcił się prawdopodobnie w Chersonezie na Krymie (który chwilowo zdobył), a następnie poślubił Annę. Po powrocie do Kijowa w 988 r. Włodzimierz nakazał masowy chrzest mieszkańców – nad rzeką Dniepr odbyła się uroczysta ceremonia, podczas której bożki dawnych bogów pogańskich wrzucono do wody, a lud tłumnie przyjmował nową wiarę.

Chrzest ten był wydarzeniem o przełomowym znaczeniu dla dziejów Europy wschodniej. Ruś weszła do rodziny chrześcijańskich narodów, ale w obrządku wschodnim (prawosławnym), co zdeterminowało jej dalszą orientację kulturową. Dzięki temu Ruś zacieśniła kontakty z Bizancjum – przybyli duchowni greccy, zaczęto budować cerkwie (np. sobór Mądrości Bożej – Hagia Sophia – w Kijowie za Jarosława Mądrego), rozwijać sztukę ikon, piśmiennictwo w języku cerkiewnosłowiańskim (używano alfabetu cyrylickiego). Włodzimierz Wielki po chrzcie przeprowadził też szereg reform wewnętrznych – umacniał moralne i prawne podstawy swojego państwa w oparciu o zasady chrześcijańskie. Nastąpiło zjednoczenie religijne różnorodnych plemion w ramach Rusi, co wzmacniało jedność państwa.

Chrzest Rusi miał również aspekty polityczne: poprzez małżeństwo z bizantyńską księżniczką Włodzimierz wszedł w alianse dynastyczne z potężnym sąsiadem, a zarazem oddalił wpływy świata muzułmańskiego (Państwo Bułgarii Wołżańsko-Kamskiej) i zachodniego (Polska pod rządami Bolesława Chrobrego przyjęła wcześniej obrządek łaciński). Oznaczało to, że Ruś obrała kierunek bizantyński, co po schizmie 1054 r. ulokowało ją w kręgu prawosławia. Konsekwencje tego wyboru są odczuwalne po dziś dzień – Rosja, Ukraina, Białoruś wywodzą swoją tradycję religijną właśnie od chrztu Włodzimierza w 988 r. W krótkim czasie Ruś stała się ważnym partnerem politycznym Europy – już wnuczka Włodzimierza, księżniczka Anna Jarosławówna, została w XI w. królową Francji. Tak więc chrzest Rusi był momentem narodzin Kościoła prawosławnego na ziemiach ruskich i kamieniem milowym w kształtowaniu się tożsamości tych narodów.