1948 – Proklamacja państwa Izrael

14 maja 1948 roku, w ostatnim dniu brytyjskiego mandatu nad Palestyną, żydowski przywódca Dawid Ben Gurion ogłosił deklarację niepodległości Państwa Izrael. Decyzja ta była zwieńczeniem długotrwałych dążeń ruchu syjonistycznego, który od końca XIX wieku zabiegał o utworzenie żydowskiej ojczyzny na terenach biblijnego Izraela/Palestyny. Po II wojnie światowej, w obliczu tragedii Holocaustu, idea ta zyskała szerokie poparcie. ONZ przyjęła w listopadzie 1947 rezolucję nr 181 o podziale Palestyny na dwa państwa: żydowskie i arabskie, z rejonem Jerozolimy pod międzynarodową kuratelą. Społeczność żydowska (Jiszuw) zaakceptowała plan podziału, ale Arabowie palestyńscy i państwa arabskie go odrzuciły.

Gdy tylko Ben Gurion proklamował niepodległość Izraela w Tel Awiwie, państwa Ligi Arabskiej (Egipt, Transjordania, Syria, Liban, Irak i inne) zaatakowały nowo powstały kraj. Rozpoczęła się I wojna arabsko-izraelska (1948–1949). Mimo przewagi liczebnej Arabów, słabo zorganizowane armie arabskie nie zdołały pokonać zdeterminowanych sił izraelskich (Hagany, później przeformowanej w Armię Obrony Izraela). Izrael nie tylko utrzymał się, ale poszerzył zakres kontrolowanego terytorium poza linie przydzielone mu przez plan ONZ. W rezultacie zawieszenia broni w 1949 r. Izrael objął ok. 78% obszaru dawnej Palestyny mandatowej, podczas gdy zachodnia część Jerozolimy znalazła się również w rękach izraelskich. Transjordania zajęła Zachodni Brzeg Jordanu i wschodnią Jerozolimę, a Egipt przejął kontrolę nad Strefą Gazy. Nie powstało natomiast przewidziane w planie ONZ niepodległe państwo arabskie palestyńskie.

Powstanie Izraela miało historyczne znaczenie, ale stało się zarazem zarzewiem trwającego do dziś konfliktu bliskowschodniego. Dla Żydów oznaczało spełnienie marzeń o własnym państwie i schronienie po Zagładzie – dzień niepodległości (Jom ha-Acmaut) jest świętem narodowym. Dla Arabów palestyńskich rok 1948 to Nakba („katastrofa”) – około 700–800 tysięcy Palestyńczyków uciekło lub zostało wypędzonych ze swoich domów podczas wojny, co zapoczątkowało trwający problem uchodźców palestyńskich. Od 1948 roku państwa arabskie i Izrael stoczyły kilka kolejnych wojen (1956, 1967, 1973), a kwestia podziału Palestyny i statusu Jerozolimy do dziś pozostaje nierozwiązana. Mimo to powstanie Izraela zapoczątkowało nowy rozdział w historii regionu i stało się jednym z kluczowych wydarzeń geopolitycznych XX wieku.