Clive Staples Lewis – Opowieści z Narnii: Lew, czarownica i stara szafa

Książka zaliczana jest do kanonu literatury dziecięcej i młodzieżowej – w polskiej szkole podstawowej figuruje jako lektura obowiązkowa w klasach IV-VI. Utwór łączy elementy baśni, mitu i alegorii religijnej, ukazując walkę dobra ze złem w magicznej krainie Narnii. Poniższe opracowanie prezentuje streszczenie fabuły, analizuje główne postacie, a także omawia kluczowe motywy i przesłanie powieści, aby pomóc uczniom zrozumieć jej bogatą treść przed sprawdzianem lub egzaminem.

Streszczenie uwtoru

Akcja utworu rozpoczyna się w Anglii, podczas II wojny światowej (około 1940 roku). Czwórka rodzeństwa Pevensie – Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja – zostaje ewakuowana z bombardowanego Londynu na wieś. Dzieci zamieszkują w ogromnym, starym domu należącym do dobrotliwego profesora Kirke. Pewnego dnia najmłodsza z rodzeństwa, Łucja, podczas zabawy w chowanego odkrywa w garderobie tajemniczą szafę. Wchodząc do jej wnętrza, ku swojemu zdziwieniu przenosi się do innego świata – krainy Narnii. Pośród zaśnieżonego lasu Łucja spotyka fauna o imieniu Tumnus, który zaprasza ją na herbatę i opowiada o tym niezwykłym miejscu. Dowiaduje się, że Narnią rządzi okrutna Biała Czarownica, przez którą w całej krainie panuje wieczna zima (i nigdy nie ma świąt Bożego Narodzenia). Faun Tumnus wyznaje także, że Czarownica rozkazała porywać każde ludzkie dziecko, które trafi do Narnii – jednak on, poruszony dobrocią Łucji, postanawia ją bezpiecznie odprowadzić z powrotem do latarni granicznej i oszczędzić. Łucja wraca przez szafę do domu, lecz ku jej rozczarowaniu rodzeństwo nie wierzy w jej opowieść o magicznym lesie i baśniowych stworach.

Niedługo potem Edmund, młodszy brat Łucji, również wchodzi do starej szafy – i również trafia do Narnii. Na miejscu natyka się jednak nie na fauna, a na samą Białą Czarownicę, samozwańczą królową Narnii. Czarownica (znana też jako Jadis) jeździ na saniach zaprzężonych w białego renifera i od razu dostrzega zagubionego chłopca. Udając serdeczność, częstuje Edmunda zaczarowanym przysmakiem – ptasim mleczkiem (turkish delight) – oraz ciepłym napojem. Słodycze te mają magiczną moc sprawiania, że kto raz ich skosztuje, pragnie coraz więcej. Omamiony Edmund chętnie słucha Czarownicy, a ta wypytuje go o rodzeństwo. Sprytna Jadis obiecuje chłopcu, że jeśli przyprowadzi do niej pozostałą trójkę (dwie dziewczynki i chłopca), uczyni go księciem, a potem królem Narnii. Edmund, kuszony wizją władzy i kolejnej porcji pysznych słodyczy, zgadza się i niebawem wraca do naszego świata – nie zdradza jednak rodzeństwu prawdy o spotkaniu, a wręcz kłamie, że Narnii nie widział. W efekcie Łucja czuje się upokorzona, bo Edmund ośmiesza ją przed pozostałymi, twierdząc że zmyśliła całą historię.

Wkrótce wydarzenia sprawiają, że cała czwórka rodzeństwa wchodzi do szafy – początkowo, uciekając przed gosposią podczas zabawy, chowają się w szafie i razem przechodzą przez magiczne drzwi. Piotr i Zuzanna przepraszają Łucję, widząc na własne oczy Narnię i uświadamiając sobie, że młodsza siostra mówiła prawdę. Dzieci postanawiają odwiedzić fauna Tumnusa. Na miejscu odkrywają jednak, że jego jaskinia została splądrowana, a sam Tumnus aresztowany przez tajną policję Czarownicy – z rozkazu Jadis, za „zaprzyjaźnienie się z córeczką Ewy” (czyli z człowiekiem). Rodzeństwo czuje się winne nieszczęściu fauna i pragnie mu pomóc. Z opresji ratuje ich mówiący Bóbr, który spotyka dzieci w lesie i zaprasza do swej bezpiecznej kryjówki – bobrzej nory. U Państwa Bobrów bohaterowie dowiadują się więcej o sytuacji w Narnii. Pan Bóbr opowiada im starożytną przepowiednię: „Gdy dwóch synów Adama i dwie córki Ewy zasiądą na tronach w Ker-Paravel, nastanie koniec panowania zła”. Oznacza to, że pojawienie się czwórki ludzi (czyli właśnie rodzeństwa Pevensie) zwiastuje upadek Białej Czarownicy. Ponadto bobry wspominają o kimś jeszcze – o wielkim lwie Aslanie, prawowitym władcy Narnii i synu Wielkiego Władcy-Zza-Morza. Aslan, dawno nieobecny, ma powrócić i zgromadzić siły dobra do ostatecznej rozprawy z Jadis. Bobry planują zaprowadzić dzieci na spotkanie z Aslanem.

Podczas tej rozmowy wychodzi na jaw, że Edmund wymknął się chyłkiem z nory Bobrów. Kierowany wstydem (z powodu wcześniejszych kłamstw) oraz niezdrowym pragnieniem kolejnych słodyczy i władzy, Edmund uciekł, by zdradzić rodzeństwo i dołączyć do Białej Czarownicy. Rodzeństwo (Piotr, Zuzanna, Łucja) wraz z bobrami natychmiast wyrusza w pościg, chcąc uprzedzić zdradzieckiego brata. Rozpoczyna się dramatyczny wyścig, ponieważ Czarownica dzięki Edmundowi już wie o obecności pozostałych dzieci w Narnii i zamierza ich schwytać. Jednak w Narnii właśnie zaczynają dziać się cuda – od momentu pojawienia się Aslana wieczna zima zaczyna ustępować wiośnie. Śnieg topnieje, rzeki płyną, przyroda budzi się do życia. Biała Czarownica traci swoją moc klimatyczną, co wywołuje jej wściekłość. Podczas podróży do Aslana rodzeństwo spotyka samego Świętego Mikołaja, który po raz pierwszy od lat mógł przybyć do Narnii (znak, że „złe czary tracą moc” – nadchodzi Boże Narodzenie). Mikołaj obdarowuje każde z dzieci symbolicznymi prezentami: Piotr otrzymuje miecz i tarczę, Zuzanna – łuk i kołczan strzał oraz magiczny róg do wzywania pomocy, Łucja – sztylet oraz małą buteleczkę z kroplami leczniczego eliksiru. Prezenty te mają się wkrótce okazać bardzo przydatne.

Tymczasem Edmund przekonuje się, jak okrutna jest Biała Czarownica. Nie dostaje od niej więcej ptasiego mleczka, tylko czerstwy chleb; staje się jej więźniem. Widząc, że zima topnieje, Jadis pędzi saniami do swojego zamku, zabierając Edmunda. Po drodze, w akcie złości, zamienia w kamień kilku napotkanych zwierzęcych poddanych, cieszących się z końca zimy. Edmund jest przerażony jej okrucieństwem – powoli dociera do niego, że popełnił błąd, zdradzając rodzeństwo. Czuje się upokorzony i zaczyna żałować swego postępowania. Pozostałe rodzeństwo dociera tymczasem do Obozu Aslana. Na rozległej zielonej polanie stoi potężny, złotogrzywy lew – to Aslan, którego widok wzbudza jednocześnie strach i zachwyt. Dzieci od razu czują bijącą od niego siłę, miłość i mądrość. Aslan wie wszystko o ich losie. Nieco później do obozu przybywają także żołnierze Aslana (centaury, fauny, zwierzęta) z dwójką synów państwa Bobrów oraz – ku radości wszystkich – uwolniony Edmund. Okazuje się, że Aslan wysłał ekspedycję, która odbiła chłopca z rąk Czarownicy. Po dramatycznej rozmowie z lwem Edmund szczerze żałuje swoich czynów. Rodzeństwo (zwłaszcza Łucja) z radością mu wybacza, ciesząc się, że wrócił na dobrą drogę.

Niestety, sytuacja komplikuje się, gdy do obozu przybywa sama Biała Czarownica jako pretendentka do tronu. Ogłasza, że zgodnie z Prawem Narnii zdrajca (w domyśle Edmund) należy do niej i domaga się wydania chłopca na śmierć. Aslan podejmuje rokowania z Czarownicą na osobności i dochodzi z nią do porozumienia – cena okazuje się jednak straszliwa. Aslan zgadza się oddać swoje życie w zamian za życie Edmunda. Tej samej nocy lew wymyka się z obozu i udaje się na Kamienny Stół – starożytny ołtarz ofiarny. Łucja i Zuzanna, zaniepokojone, podążają za nim i stają się świadkami dramatycznej sceny: Aslan dobrowolnie oddaje się w ręce Białej Czarownicy. Jadis wraz ze swoją hordą potworów i wiedźm upokarza wielkiego lwa – obcina mu grzywę, krępuje go, po czym własnoręcznie przebija nożem, zabijając go na Kamiennym Stole. Dziewczynki, ukryte w krzakach, płaczą nad losem Aslana. Czarownica triumfuje, pewna że pozbyła się najgroźniejszego przeciwnika, i natychmiast wyrusza na czele armii, by zniszczyć pozostałych bohaterów.

Rankiem po egzekucji Łucja i Zuzanna wciąż czuwają przy martwym ciele Aslana. Nagle dzieje się cud: Kamienny Stół pęka na pół, a ciała… nie ma. Aslan zmartwychwstał – pojawia się zdrowy i silny, ku wielkiej radości dziewcząt. Lew wyjaśnia im, że istnieje głębsza magia niż ta, którą zna Czarownica: jeśli niewinny dobrowolnie odda życie za zdrajcę, śmierć zostanie cofnięta. Tak też się stało – Aslan pokonał śmierć i wrócił, jeszcze potężniejszy. Szybko zabiera Łucję i Zuzannę na grzbiet i pędzi do zamku Białej Czarownicy. Tam, na dziedzińcu, stoi mnóstwo kamiennych posągów – ofiar złej królowej. Aslan tchnieniem ożywia wszystkich uwięzionych (między innymi fauna Tumnusa i inne leśne stworzenia przemienione wcześniej w kamień). Uzbrojeni nowi sprzymierzeńcy, wraz z Aslanem na czele, ruszają na pole bitwy.

W tym czasie na polanie toczy się rozpaczliwa bitwa między siłami Aslana (choć początkowo bez niego) a armią Białej Czarownicy. Piotr dowodzi wojskami Narnii, spełniając się w roli rycerza – w trakcie walki własnoręcznie zabija złego wilka Maugrima (kapitana gwardii Czarownicy), ratując życie Zuzannie. Jednak przewaga wojsk Jadis jest duża, a sama czarownica walczy zajadle, używając czarów do zamieniania przeciwników w kamień. Kiedy sytuacja wydaje się bardzo trudna, na polu bitwy pojawia się Aslan z odsieczą. Wielki lew rzuca się na Białą Czarownicę i jednym ciosem ją pokonuje – potężna Jadis zostaje zgładzona. Jej armia w popłochu ucieka lub zostaje rozbita. Bitwa kończy się zwycięstwem sił dobra. Niestety, wśród rannych jest Edmund, który wykazał się wielką odwagą – stanął do walki przeciw czarownicy, chcąc odkupić swe winy. Łucja ratuje brata, podając mu kilka kropel magicznego eliksiru od Świętego Mikołaja. Lekarstwo uzdrawia Edmunda i pozostałych rannych.

Po wygranej wojnie bohaterowie udają się do zamku Cair Paravel, gdzie na mocy prastarej przepowiedni dwaj synowie Adama i dwie córki Ewy zostają ukoronowani na królów i królowe Narnii. Piotr otrzymuje tytuł Wielkiego Króla Piotra Wspaniałego, Zuzanna – Królowa Zuzanna Łagodna, Edmund – Król Edmund Sprawiedliwy, a Łucja – Królowa Łucja Mężna. Pod ich rządami Narnia przeżywa złoty okres pokoju i dobrobytu. Dzieci (teraz już młodzi dorośli) spędzają w Narnii wiele lat – rządzą mądrze, zaprzyjaźniają się z mieszkańcami, polują na złego wilka Fenrisa Ulgra i wykonują inne bohaterskie czyny. Pewnego dnia, po kilkunastu latach panowania, podczas polowania natrafiają w lesie na znajomy lampowy słup (latarnię) – to ta sama granica między światami, koło której kiedyś weszli do Narnii. Przypomina im się dawny świat. Przechodząc przez gęste zarośla, trafiają ponownie do… wnętrza starej szafy w domu profesora Kirke. Okazuje się, że w świecie realnym nie minęła prawie żadna odczuwalna ilość czasu – wypadli z szafy jako dzieci, tacy jak byli na początku, a zegar w domu ledwie tyka dalej. Ich przygody w Narnii, choć długie, wydarzyły się jakby poza czasem rzeczywistym. Professor Kirke, któremu rodzeństwo zwierza się z tych niesamowitych przeżyć, wierzy im i tłumaczy, że nie należy opowiadać o Narnii byle komu, bo niewielu dorosłych potrafiłoby w to uwierzyć. Tak kończy się pierwsza opowieść z Narnii – dzieci zachowują wspomnienia swojego wieloletniego panowania i moralnych lekcji, jakie odebrały w magicznym świecie, czekając być może na kolejne wezwanie przygody.

Bohaterowie

Powieść Lewisa przedstawia zarówno postacie ludzkie, jak i fantastyczne stworzenia. Każda z głównych postaci ma wyraziste cechy charakteru i odgrywa istotną rolę w rozwikłaniu konfliktu między dobrem a złem. Poniższa tabela zestawia najważniejszych bohaterów i ich charakterystyki:

Bohater	Charakterystyka i rola w utworze
Piotr Pevensie	Najstarszy z rodzeństwa Pevensie (ok. 13 lat). Odpowiedzialny, odważny i szlachetny – typ przywódcy. Opiekuje się młodszym rodzeństwem podczas ich pobytu na wsi. W Narnii staje się dzielnym rycerzem: uzbrojony w miecz i tarczę od Św. Mikołaja, prowadzi armię Aslana do bitwy. Zabił Maugrima – wilka, który zaatakował Zuzannę. Jako król Piotr Wspaniały wykazuje się mądrością. Symbolizuje odwagę, honor i braterską troskę.
Zuzanna Pevensie	Druga najstarsza (ok. 12 lat). Rozsądna, opiekuńcza i praktyczna. Odpowiedzialna starsza siostra, często próbuje studzić zapędy braci. Mocno przeżywa śmierć Aslana – jest wrażliwa emocjonalnie. Od Św. Mikołaja otrzymuje łuk i róg – potrafi celnie strzelać, a dźwiękiem rogu wezwała pomoc Piotra podczas ataku wilka. Jako królowa Zuzanna Łagodna słynie z urody i łagodności. Uosabia rozwagę, wrażliwość i dobroć.
Edmund Pevensie	Młodszy brat (ok. 10 lat). Na początku sprawia wrażenie chłopca złośliwego i kapryśnego – dokucza Łucji, łatwo wpada w gniew. Jego wada to podatność na pokusę: zdradza rodzeństwo w zamian za obietnice Czarownicy (słodycze i władzę). Edmund popełnia błędy, ale przechodzi przemianę – doświadcza cierpienia u boku Jadis, widzi zło i żałuje zdrady. W finale wykazuje się odwagą (niszczy różdżkę Czarownicy podczas bitwy, ratując innych, choć sam zostaje ranny). Po uratowaniu przez Aslana staje się lojalny i sprawiedliwy. Jako król Edmund Sprawiedliwy słynie z mądrego rozsądzania sporów. Jego postać pokazuje drogę od zdrady do odkupienia – uczy, że każdy błąd można naprawić, jeśli się zrozumie swoją winę.
Łucja Pevensie	Najmłodsza z rodzeństwa (ok. 8 lat). Bardzo wrażliwa, dobra i odważna dziewczynka o bogatej wyobraźni. To ona pierwsza odkrywa Narnię i mimo że jej opowieści początkowo nikt nie wierzy, Łucja się nie poddaje. W Narnii nawiązuje przyjaźń z faunem Tumnusem. Jest ufna i serdeczna, a jednocześnie wykazuje hart ducha – towarzyszy Aslanowi w najtrudniejszych chwilach (przy jego ofierze). Od Mikołaja otrzymuje leczniczą miksturę, dzięki której ratuje życie wielu istotom (m.in. Edmundowi). Jako królowa Łucja Mężna pozostaje pogodna i pełna dziecięcej prostoty. Uosabia niewinność, wiarę i lojalność. Jej czyste serce pozwala jej bez lęku zaufać Aslanowi i przebaczyć Edmundowi każde przewinienie.
Aslan	Wielki Lew, syn władcy zza Morza (symbolicznie można odczytywać go jako postać mesjanistyczną). Prawowity władca Narnii, stwórca ładu moralnego. Jest ucieleśnieniem dobra, mądrości i miłosierdzia. Posiada ogromną moc – jego obecność sprawia, że zima ustępuje wiośnie, a skamieniałe ofiary czarów ożywają. Aslan poświęca własne życie, by ocalić zdrajcę Edmunda – ginie z rąk Czarownicy na Kamiennym Stole, ale dzięki temu złamie jej moc i następnie zmartwychwstaje. W bitwie pokonuje Jadis. To władca łagodny, ale i budzący respekt. Jego ryk przeraża wrogów. W powieści Aslan symbolizuje sprawiedliwość, ofiarną miłość i odkupienie. Dla mieszkańców Narnii jest także obiektem niemal religijnej czci – wypełnia starożytną przepowiednię i przywraca harmonię w krainie.
Biała Czarownica (Jadis)	Główna antagonistka utworu. Zła czarownica, która podstępnie przejęła władzę w Narnii i od stu lat utrzymuje tam wieczną zimę. Jest okrutna, próżna i żądna absolutnej władzy. Mieni się królową Narnii, choć nie ma do tego prawa. Dysponuje potężną magią – jej różdżka zamienia żywe istoty w kamień. Rządzi poprzez strach i przemoc (ma tajną policję z wilków). Jadis to uosobienie zła, kłamstwa i tyranii. Wobec Edmunda udaje dobrą, lecz naprawdę jest bezlitosna. Boi się przepowiedni o dzieciach ludzi, dlatego chce je zgładzić. Gdy staje naprzeciw Aslana, nie cofa się przed zabiciem go podstępem. W walce wręcz jest groźna, ale ostatecznie ginie z rąk Aslana. Jej śmierć oznacza koniec zimy i wyzwolenie Narnii. Czarownica reprezentuje wieczną zimę (brak radości, miłości) i czerpie satysfakcję z cudzej niedoli – jest całkowitym przeciwieństwem Aslana.

Oprócz wyżej wymienionych, w powieści pojawia się wielu drugoplanowych bohaterów, którzy również mają znaczenie:

Profesor Kirke – starszy pan, gospodarz domu na wsi. To on przygarnia rodzeństwo podczas wojny. Okazuje się wyrozumiały i otwarty na niezwykłe opowieści dzieci (sam kiedyś doświadczył magii, co czytelnik poznaje dopiero w innych częściach cyklu). Profesor radzi rodzeństwu ufać Łucji i w finale nie jest zaskoczony ich przygodą, sugerując, że Narnię kiedyś jeszcze odwiedzą.
Pan i Pani Bóbr – mówiące bobry, które pomagają dzieciom. Żyją w zgodzie z Aslanem. Pan Bóbr jest odważny i lojalny, to on wprowadza rodzeństwo w świat narneńskich tajemnic. Pani Bóbr jest serdeczna, troszczy się o wszystkich (np. pakuje prowiant na drogę). Bobry symbolizują prostych, dobrych mieszkańców Narnii, wiernych sprawie dobra.
Faun Tumnus – pierwszy przyjaciel Łucji w Narnii. Jest miłym, nieśmiałym faunem (pół-człowiekiem, pół-kozłem). Początkowo zamierza oddać dziewczynkę Czarownicy (ze strachu), ale dobroć Łucji skłania go do buntu. Naraża się Jadis, ratując dziecko, za co zostaje zamieniony w kamień. Później Aslan go uwalnia. Tumnus pokazuje, że nawet przerażeni poddani mogą sprzeciwić się złu.
Maugrim (w polskim tłumaczeniu także Fenris Ulf) – kapitan tajnej policji Czarownicy, wielki szary wilk. To on ściga dzieci z polecenia Jadis. Zostaje zabity przez Piotra, który dzięki temu zyskuje tytuł „Pogromcy Wilka”. Maugrim uosabia groźne sługi zła.
Święty Mikołaj – pojawienie się tej postaci ma znaczenie symboliczne: oznacza kres władzy Czarownicy (bo „skoro mogą być święta, to znaczy, że czary słabną”). Mikołaj rozdaje bohaterom dary, które wyposażają ich do walki. Jest wesoły, dobrotliwy – przynosi odrobinę świątecznego ciepła do mroźnej Narnii.
Różne mityczne stworzenia: oprócz faunów i zwierząt mówiących, w Narnii występują centaury, olbrzymy, gnomy, driady, satyry, wilkołaki, a nawet postacie z legend (np. w armii Czarownicy są ifryty, wampiry, harpie). Ten bogaty panteon istot fantastycznych nadaje powieści baśniowy koloryt i podkreśla, że Narnia jest światem zrodzonym z różnych mitologii i wyobrażeń.

Tematy i przesłanie

„Lew, czarownica i stara szafa” to powieść o wielowątkowej wymowie, łącząca przygodową fabułę z głębszymi treściami moralnymi i symbolicznymi. Do najważniejszych tematów i motywów utworu należą:

Walka dobra ze złem: Centralnym motywem jest odwieczny konflikt między siłami dobra a siłami zła, ukazany bardzo wyraźnie i kontrastowo. Dobro personifikuje Aslan oraz wspierające go dzieci i mieszkańcy Narnii, zaś zło – Biała Czarownica Jadis i jej armia potworów. Ten podział jest jednoznaczny: Aslan przynosi radość, odwagę, odkupienie, a Czarownica – strach, cierpienie i wieczną zimę. Lewis pokazuje, że w obliczu takiego starcia nikt nie pozostaje neutralny: każda postać musi opowiedzieć się po którejś stronie. Nawet początkowo chwiejny Edmund ostatecznie wybiera dobro. Zwycięstwo dobra (Aslana i dzieci) nad złem (Jadis) ma wymiar nie tylko fizyczny (wygrana bitwa), ale i moralny – nastaje era sprawiedliwych rządów, przywrócony zostaje ład. Ten motyw baśniowej walki dobra ze złem uczy młodych czytelników, że odwaga, miłość i lojalność pokonują nienawiść i tyranię, choć często wymaga to poświęceń.
Zdrada, wybór i odkupienie: Postać Edmunda ilustruje temat błędnych wyborów oraz ich konsekwencji. Edmund, skuszony egoistycznymi pragnieniami, zdradza rodzeństwo – jego decyzja pociąga za sobą kolejne niegodziwości i zagrożenia. Widzimy, jak chłopiec pogrąża się coraz bardziej: kłamie, sprzymierza się z wrogiem, popada w niebezpieczeństwo. Jednak książka ukazuje, że z każdej, nawet najgorszej sytuacji jest droga powrotu. Edmund doznaje przemiany wewnętrznej – rozumie swój błąd, zaczyna żałować i pragnie naprawić krzywdy. Jego skrucha spotyka się z przebaczeniem – najpierw Aslana, potem rodzeństwa. Co więcej, niewinny Aslan dokonuje aktu odkupienia: oddaje życie za grzech Edmunda. To silnie alegoryczny element (nawiązujący do ofiary Chrystusa za ludzkość), który przekazuje, że prawdziwa miłość potrafi odkupić winy innych. Edmund, uratowany kosztem życia Aslana, zostaje moralnie oczyszczony i od tej pory czyni dobro (walczy dzielnie w bitwie, chroni rodzeństwo). Przesłanie jest jasne: każdy popełnia błędy, lecz ważne jest, by umieć się nawrócić na dobrą drogę – przyznać do winy, przeprosić, zadośćuczynić. Dzieci uczą się także, że przebaczenie jest cnotą (Łucja i reszta szybko wybaczają bratu, nie wypominając mu zdrady).
Ofiara i odwaga: Wątek Aslana wprowadza motyw poświęcenia się dla innych. Najbardziej poruszającym momentem powieści jest dobrowolna ofiara Aslana, który oddaje życie, by ratować Edmunda – „zdrajcę” zasługującego według prawa na śmierć. Aslan robi to z miłości i poczucia sprawiedliwości wyższej niż prawo zemsty. Scena ta ma wymiar symboliczny (religijny – analogia do ofiary Chrystusa), ale dla młodego czytelnika jest przede wszystkim lekcją o najwyższej formie odwagi i dobroci. Aslan pokazuje, że przywódca i prawdziwy bohater gotów jest nawet zginąć za swoich przyjaciół. Jego późniejsze zmartwychwstanie wzmacnia wymowę, że czyniąc bezinteresowne dobro, zwycięża się śmierć i nienawiść. Po stronie dzieci również widzimy odwagę: Łucja i Zuzanna towarzyszą Aslanowi w trudnych chwilach, Piotr staje do walki z groźnym wilkiem i prowadzi wojska w bitwie, a nawet Edmund w decydującym momencie rzuca się na Czarownicę, by złamać jej różdżkę, wiedząc że ryzykuje życiem. Odwaga fizyczna i moralna jest więc przedstawiona jako cenna wartość – bohaterowie muszą pokonać własne lęki, stanąć w obronie dobra, nawet gdy szanse wydają się nikłe. Dzięki temu stają się prawdziwymi królami i królowymi Narnii.
Dobroć, lojalność i przyjaźń: Mimo epickiego tła, powieść mocno akcentuje relacje międzyludzkie (i między istotami). Rodzeństwo Pevensie – poza chwilowym konfliktem z Edmundem – prezentuje ideał wzajemnego wsparcia i miłości rodzinnej. Piotr i Zuzanna czują odpowiedzialność za młodszych, Łucja darzy wszystkich ciepłem, Edmund ostatecznie również staje się kochającym bratem. Ta rodzinno-przyjacielska lojalność zostaje nagrodzona: wspólnie dzieci osiągają sukces, ramię w ramię z nowymi przyjaciółmi z Narnii. Postaci takie jak Pan Bóbr, Tumnus czy gigant**(inne ożywione stworzenia)** demonstrują, że przyjaźń i zaufanie mogą zaistnieć ponad gatunkami i różnicami – warunkiem jest dobra wola. Nawet w trudnych czasach (jak panowanie Jadis) mieszkańcy Narnii tworzą tajną wspólnotę przyjaciół oczekujących Aslana. Lew, czarownica i stara szafa uczy, że w jedności siła – współdziałanie i wierność sobie nawzajem prowadzą do zwycięstwa nad przeciwnościami.
Dorastanie i odpowiedzialność: W trakcie opowieści bohaterowie – zwłaszcza rodzeństwo Pevensie – przechodzą szybką przemianę z dzieci w dorosłych (dosłownie i metaforycznie). W Narnii muszą podejmować poważne decyzje, zmierzyć się z niebezpieczeństwami, stanąć na czele armii, rządzić królestwem. Lewis sygnalizuje, że wydarzenia w Narnii są przyspieszoną lekcją dorosłości: Piotr, Zuzanna, Edmund i Łucja doświadczają przygód, które kształtują ich charaktery. Uczą się odpowiedzialności (za losy innych), męstwa, rozwijają cnoty przywódcze. Co ważne, stają przed problemami moralnymi – np. jak postąpić ze zdrajcą (Edmundem), jak wybaczyć, jak nie ulec pokusie zemsty. Te doświadczenia sprawiają, że choć po powrocie do Anglii znów są dziećmi, w duchu są dojrzalsi. W pewnym sensie każdy młody czytelnik może się z nimi identyfikować – bo proces dorastania to zmaganie się ze złem i kształtowanie własnego kompasu moralnego. Dodatkowym ciekawym aspektem jest to, że rodzeństwo dosłownie dorasta w Narnii – spędzając tam kilkanaście lat. Gdy wracają przez szafę, stają się znów dziećmi, ale wiedza i wartości w nich zostają. To jak alegoria dzieciństwa: można dorosnąć i zmienić się, ale powrót do prawdziwego świata (codzienności) nie anuluje tego, czego się nauczyliśmy.
Magia, wiara i ucieczka od rzeczywistości: Narnia jawi się jako alternatywny świat, pełen magii, piękna i cudowności. Dla Łucji i rodzeństwa jest to także ucieczka od wojennej rzeczywistości bombardowań i rozłąki z rodzicami. W baśniowym świecie panują jasne zasady – dobro zostaje nagrodzone, zło ukarane – co kontrastuje z chaosem i okrucieństwem wojny, od której dzieci uciekły. Lewis, tworząc Narnię, daje młodym czytelnikom przestrzeń, w której mogą przeżyć katharsis i poczuć sprawiedliwość, jakiej brakuje w realnym świecie. Zima vs wiosna stanowi metaforę nadziei: po mroku zawsze przychodzi światło. Ta otucha była szczególnie ważna w kontekście czasu powstania książki (tuż po II wojnie światowej) – sugeruje, że po okresie cierpienia nastanie odrodzenie. Jednocześnie Narnia symbolizuje też wiarę: można ją interpretować religijnie (kraina ładu moralnego ustanowionego przez wyższą istotę – Aslana) lub bardziej uniwersalnie – jako wytwór czystej wyobraźni dziecka. Sam autor wskazywał na chrześcijańskie alegorie (Aslan jako figura Chrystusa, zmartwychwstanie, walka z grzechem), ale książka daje się czytać również bez doszukiwania się tych odniesień. Dla ucznia szkoły podstawowej ważne jest zauważyć, że Narnia może być symbolem dobra, jakie drzemie w sercu dziecka – świata idealnego, gdzie wiara w bajki, sprawiedliwość i odwagę jest naturalna. To przeciwieństwo cynicznego świata dorosłych. Wreszcie, motyw przejścia przez szafę uczy, że fantazja jest cennym elementem dzieciństwa – warto ją pielęgnować, bo pozwala lepiej zrozumieć rzeczywistość (dzieci dużo wynoszą z Narnii).
Fantastyka i mitologia: Powieść Lewisa jest także przykładem klasycznej literatury fantasy. Autor czerpie z różnych mitologii i baśni: mamy tu fauny rodem z mitologii grecko-rzymskiej, centaury, olbrzymy, także postaci bożonarodzeniowe (Mikołaj), czy nawiązania do legend (np. imię Aslan znaczy „lew” po turecku, co budzi skojarzenia orientalne). To połączenie mitu, baśni i legendy nadaje Narnii niezwykły koloryt. Dla ucznia warto zauważyć, że świat Narnii rządzi się własnymi prawami: czas płynie inaczej (lata tam to sekundy w naszym świecie), magiczne przedmioty są na porządku dziennym, zwierzęta mówią, a natura reaguje na działania moralnych sił (zima ustępuje, gdy dobro powraca). Ten gatunek literacki – high fantasy – charakteryzuje się kreacją pełnego, spójnego świata. Lewis stworzył nawet mapę Narnii i opisał jej historię w kolejnych tomach. „Lew, czarownica i stara szafa” to zachęta dla młodych czytelników do zanurzenia się w krainie wyobraźni. Uczy rozróżniać elementy realistyczne (np. realia wojny światowej w prologu) od czysto fantastycznych. To również doskonały przykład alegorii – świat Narnii można odczytywać wielopoziomowo, co czyni lekturę ciekawą zarówno dla dzieci, jak i dorosłych.

„Opowieści z Narnii: Lew, czarownica i stara szafa” to powieść o uniwersalnym przesłaniu. Lektura uczy, że lojalność i miłość w rodzinie są bezcenne, że odwaga może objawiać się na różne sposoby (nie tylko w boju, ale i w wybaczeniu, i wytrwałości w wierze w dobro), a także że wiara w wartości potrafi przenosić góry. Wymagania podstawy programowej obejmują m.in. umiejętność wskazania w utworze tych właśnie wartości, rozpoznanie cech gatunkowych baśni i fantasy oraz charakteryzowanie postaci. Po przeczytaniu powieści uczeń powinien umieć odpowiedzieć na pytania: Kim jest Aslan? Jaką przemianę przeszedł Edmund? Co symbolizuje zima w Narnii i jej kres? Zrozumienie przygód rodzeństwa Pevensie w Narnii z pewnością pomoże w rozwijaniu wyobraźni, a zarazem w kształtowaniu postaw takich jak odwaga, przyjaźń i przebaczenie – zgodnie z nadrzędnym przesłaniem książki.