Widma i zjawy w „Weselu” nie są jedynie elementem fantastycznym ani ozdobą nastrojowego dramatu. Ujawniają to, czego bohaterowie nie potrafią powiedzieć wprost: niespełnione pragnienia, poczucie winy, polityczną bezradność, lęk przed historią i potrzebę wielkiego czynu. Każda postać nadprzyrodzona zostaje związana z konkretnym uczestnikiem wesela, dlatego spotkanie ze zjawą przypomina rozmowę człowieka z ukrytą częścią własnej […]
„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego jest jednocześnie snem o Polsce i sądem nad Polską. Dramat wyrasta z marzenia o narodowej wspólnocie, pojednaniu chłopów z inteligencją oraz odzyskaniu niepodległości, ale każdą z tych nadziei poddaje bezlitosnej próbie. W bronowickiej chacie pojawia się możliwość zbiorowego czynu, lecz bohaterowie nie potrafią jej wykorzystać. Wzniosłe symbole zostają sprowadzone do dekoracji, historyczne […]
„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego przedstawia niepodległość jako zadanie, którego nie może wykonać jedna warstwa społeczna. Chłopi dysponują liczebnością, energią, przywiązaniem do ziemi i gotowością do walki, natomiast inteligencja posiada wykształcenie, świadomość historyczną, dostęp do słowa publicznego oraz potencjalną zdolność organizowania zbiorowego działania. Dramat pokazuje jednak, że możliwości obu grup nie układają się w skuteczne przymierze. Wspólna […]
„Wesele” Stanisława Wyspiańskiego pokazuje, że samo spotkanie przedstawicieli różnych środowisk nie wystarcza do powstania prawdziwej wspólnoty. Inteligenci i chłopi bawią się w jednej izbie, rozmawiają, tańczą, a małżeństwo Pana Młodego z Panną Młodą symbolicznie łączy dwa światy. Pod powierzchnią weselnej bliskości pozostają jednak stereotypy, poczucie wyższości, nieufność, niewiedza o codziennym życiu drugiej grupy, pamięć dawnych […]
Motyw przemiany bohatera należy do najważniejszych sposobów przedstawiania człowieka w literaturze. Pozwala pokazać, że osobowość nie jest raz na zawsze zamknięta, a doświadczenie winy, cierpienia, miłości, spotkania z drugim człowiekiem lub konfrontacji z prawdą może zmienić sposób myślenia i życia. W „Zbrodni i karze” Fiodor Dostojewski przedstawia przemianę Rodiona Raskolnikowa jako proces trudny, niejednoznaczny i […]
Pytanie o czynniki determinujące ludzkie postępowanie wymaga odpowiedzi szerokiej i wielostronnej. Człowiek działa pod wpływem przekonań, emocji, pragnień, doświadczeń, relacji z innymi ludźmi, warunków materialnych, presji społecznej, lęku przed konsekwencjami oraz własnego sumienia. Nie oznacza to jednak, że jest całkowicie pozbawiony wolności. Fiodor Dostojewski w „Zbrodni i karze” pokazuje raczej napięcie między uwarunkowaniem a odpowiedzialnością: […]
„Zbrodnia i kara” pokazuje, że człowiek może poświęcić dla innych pieniądze, bezpieczeństwo, dobre imię, własne plany, zdrowie, wolność, a nawet całe życie. Najpełniejszym przykładem jest Sonia Marmieładowa, która pod presją skrajnej nędzy rezygnuje z osobistego bezpieczeństwa i społecznego szacunku, aby utrzymać rodzinę, a później podąża za Raskolnikowem na Syberię. Dostojewski nie przedstawia jednak ofiary jako […]
„Zbrodnia i kara” pokazuje, że kara za zło nie zaczyna się dopiero w chwili ogłoszenia wyroku. Rodion Raskolnikow zostaje skazany przez sąd na osiem lat katorgi, lecz znacznie wcześniej doświadcza lęku, gorączki, samotności, rozpadu dotychczasowej tożsamości i niemożności powrotu do zwyczajnego życia. Dostojewski przedstawia winę jako rzeczywistość prawną, moralną, psychiczną i duchową. Człowiek może próbować […]
W „Zbrodni i karze” walka ze słabościami nie sprowadza się do prostego zwycięstwa silnej woli nad lękiem, nałogiem lub chwilowym zwątpieniem. Fiodor Dostojewski pokazuje człowieka wewnętrznie rozdartego, który jednocześnie pragnie dobra i ulega pysze, potrzebuje bliskości i odpycha innych, rozpoznaje własny błąd i długo nie chce się do niego przyznać. Najważniejszym przykładem jest Rodion Raskolnikow. […]
„Potop” Henryka Sienkiewicza pokazuje, że odwaga nie jest jedną prostą cechą. Może oznaczać męstwo na polu walki, gotowość obrony wspólnoty, wierność zasadom, przeciwstawienie się silniejszemu, przyznanie się do winy albo podjęcie odpowiedzialności za wcześniejsze czyny. Tchórzostwo również ma wiele postaci. Nie zawsze polega na ucieczce przed bezpośrednim zagrożeniem. Może przybrać formę oportunizmu, zdrady, milczącego podporządkowania, […]