Około 10 tys. lat p.n.e. ludzkość zaczęła stopniowo porzucać koczowniczy tryb życia łowców-zbieraczy na rzecz osiadłego trybu życia opartego na rolnictwie. Proces ten, nazwany rewolucją neolityczną, zapoczątkował się na Bliskim Wschodzie (tzw. Żyznym Półksiężycu). Około 9500 r. p.n.e. mieszkańcy Lewantu i Mezopotamii udomowili pierwsze zboża i zwierzęta hodowlane – zaczęli uprawiać pszenicę i jęczmień oraz hodować kozy, owce czy bydło. Do ok. 7000 p.n.e. rolnictwo pojawiło się także w Indiach, do 6000 p.n.e. w Egipcie, a do 5000 p.n.e. w Chinach. Osiedlanie się ludzi w stałych osadach spowodowało wzrost populacji i powstanie pierwszych wiosek, a następnie miast.

Rewolucja neolityczna diametralnie zmieniła organizację społeczeństw: pojawiła się nadwyżka żywności, co umożliwiło specjalizację (wydzielenie rzemieślników, kupców, kapłanów), powstały zalążki handlu wymiennego i własności prywatnej. Zmiany te doprowadziły do narodzin cywilizacji – rozwój rolnictwa stworzył podstawy dla powstania złożonych społeczeństw i państw. Choć proces ten przebiegał niezależnie w różnych częściach świata (Bliski Wschód, Azja Wschodnia, Ameryka Środkowa), neolit wszędzie charakteryzował się podobnymi innowacjami: garncarstwo, tkactwo, budowa domostw z cegły lub kamienia oraz kult bogini-matki i bóstw urodzaju związanych z cyklem wegetacyjnym.