1327 – Sojusz czesko-krzyżacki i początek wojny z Krzyżakami za panowania Łokietka

W 1327 roku zawiązał się niebezpieczny dla Polski sojusz pomiędzy królem Czech Janem Luksemburskim a zakonem krzyżackim, skierowany przeciwko Władysławowi Łokietkowi. Jan Luksemburski, który rościł pretensje do tronu polskiego (tytułował się nominalnie „królem Polski” na podstawie praw kupionych od potomków Wacława II), zdecydował się zbrojnie poprzeć Krzyżaków, z którymi Polska była skonfliktowana o Pomorze Gdańskie. W latach 1327-1332 doszło do serii wypraw wojennych – tzw. wojny Łokietka z Zakonem i Czechami. Na początku 1327 r. Jan Luksemburski wkroczył na Mazowsze, zmuszając księcia płockiego Wacława (Wańkę) do uznania jego zwierzchnictwa i podejścia pod Kalisz. Jednocześnie Krzyżacy zaatakowali ziemię dobrzyńską i Kujawy. W obliczu dwóch frontów Łokietek musiał się wycofać z obroną – Czechom oddał bez walki ziemię wieluńską i wycofali się oni ostatecznie, ale Krzyżacy kontynuowali natarcie. W 1329 roku sojusz czesko-krzyżacki został odnowiony: sam król Jan wziął udział u boku Zakonu w wielkiej wyprawie na północne Kujawy. W jej trakcie zdobyto i spalono m.in. Włocławek (zniszczono tamtejszą katedrę). Kulminacyjnym momentem była kampania 1331 roku – rycerstwo polskie starło się z Krzyżakami 27 września 1331 w bitwie pod Płowcami. W bitwie tej czołowe chorągwie krzyżackie zostały rozbite przez Polaków (co dało Łokietkowi częściowe zwycięstwo i prestiżowy sukces), jednak wojna toczyła się dalej. Ostatecznie w 1332 roku Krzyżacy zdołali opanować niemal całe Kujawy i ziemię dobrzyńską.

Sojusz czesko-krzyżacki z lat 1327-1332 oraz wynikła z niego wojna były poważnym zagrożeniem dla odrodzonego Królestwa Polskiego. Młode państwo Łokietka znalazło się w kleszczach od północy i południa. Choć ostatecznie Jan Luksemburski nie zdołał opanować Krakowa ani zdetronizować Łokietka (skupiając się raczej na podporządkowaniu księstw śląskich swojej koronie – większość książąt śląskich w tych latach złożyła hołd Czechom, co wyłączyło Śląsk z orbity Polski), jego współdziałanie odciągnęło siły polskie od frontu północnego. W rezultacie Krzyżacy wykorzystali przewagę i powiększyli swoje terytoria o Kujawy i Dobrzyń, co jeszcze bardziej utrudniło Polsce dostęp do Bałtyku i osłabiło gospodarczo kraj. Mimo to Polska pod wodzą Łokietka wykazała odporność: nie doszło do powtórnego rozbicia państwa, a zwycięstwo pod Płowcami – choć taktycznie niepełne – pokazało, że polskie rycerstwo jest w stanie pokonać zakonne wojska w otwartej walce. Sojusz czesko-krzyżacki uzmysłowił także Polakom, że sprawy Pomorza i Kujaw mają wymiar międzynarodowy – stąd potrzebne będą zabiegi dyplomatyczne na forum europejskim. Syn Łokietka, Kazimierz Wielki, po 1333 roku będzie musiał układać się i z Luksemburgami (co zakończy się zrzeczeniem praw do Śląska w 1335 i 1348) i z Krzyżakami (pokoje w Kaliszu 1343). Lata 1327-1332 to więc trudny sprawdzian dla odrodzonej Polski – dzięki męstwu i zręczności politycznej Łokietka państwo przetrwało nawałę, co pozwoliło jego następcy umocnić je i rozwinąć.