Literatura wojny i okupacji próbuje opisać doświadczenia, które podważyły wcześniejsze wyobrażenia o człowieku, kulturze i moralności. Masowa zagłada, obozy koncentracyjne, ośrodki natychmiastowej eksterminacji, więzienia, deportacje i system pracy przymusowej sprawiły, że autorzy musieli poszukiwać języka zdolnego przekazać rzeczywistość planowego odczłowieczania. W polskiej literaturze szczególne znaczenie mają opowiadania Tadeusza Borowskiego, „Medaliony” Zofii Nałkowskiej oraz „Inny świat”…

„Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego należy do najważniejszych powieści podejmujących problem odpowiedzialności człowieka za własne czyny. Utwór nie ogranicza się do historii morderstwa i śledztwa. Zbrodnia zostaje popełniona stosunkowo wcześnie, a zasadnicza część powieści ukazuje jej następstwa w psychice sprawcy. Czytelnik obserwuje, jak Rodion Raskolnikow próbuje uzasadnić zabójstwo za pomocą stworzonej przez siebie teorii, jak…

Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce obejmuje lata 1918–1939, czyli okres od odzyskania niepodległości do wybuchu II wojny światowej. Nazwa epoki sugeruje zamknięty odcinek czasu, ale jej literatura jest wyjątkowo zróżnicowana i dynamiczna. Pisarze pierwszych lat niepodległości tworzyli w atmosferze entuzjazmu, poczucia początku i swobody, której nie zapewniały warunki zaborów. W latach trzydziestych coraz silniej odczuwano natomiast…

Renesansowy humanizm stworzył jeden z najważniejszych europejskich modeli myślenia o człowieku. Uczył, że jednostka może rozwijać rozum, język, wiedzę, cnotę i odpowiedzialność obywatelską, a kontakt z antycznymi źródłami pomaga lepiej rozumieć współczesność. Humanista nie musiał odrzucać religii. Przeciwnie, wielu twórców próbowało połączyć chrześcijaństwo z kulturą Grecji i Rzymu, filologiczną krytykę tekstu z wiarą, a godność…

Biblia należy do najważniejszych tekstów założycielskich kultury europejskiej. Jej znaczenie nie ogranicza się do religii ani do historii chrześcijaństwa i judaizmu. Przez stulecia kształtowała ona sposób mówienia o człowieku, winie, cierpieniu, miłości, śmierci, nadziei, władzy, wspólnocie i końcu świata. Dostarczyła literaturze rozpoznawalnych postaci, fabuł, symboli, gatunków oraz form językowych, które funkcjonują także w dziełach świeckich,…

Literatura nie przekazuje znaczenia wyłącznie przez fabułę i przedstawione wydarzenia. Sens powstaje również dzięki temu, jakim językiem mówi narrator lub bohater, jaki wzorzec wypowiedzi zostaje przywołany oraz z jakimi wcześniejszymi tekstami prowadzi dialog. Archaizowane słownictwo może przenieść czytelnika w przeszłość, gwara może ujawnić regionalną i społeczną tożsamość postaci, potoczność może zbliżyć opowieść do żywej mowy,…

Na czym polega analiza utworu lirycznego? Analiza utworu lirycznego polega na uważnym rozpoznaniu, jak tekst został zbudowany i w jaki sposób jego elementy wytwarzają znaczenie. Nie jest wyłącznie wyszukiwaniem metafor, epitetów i rymów. Nie jest także swobodnym opowiadaniem o skojarzeniach czytelnika. Dobra analiza łączy obserwację z interpretacją: wskazuje konkretny element tekstu, wyjaśnia jego funkcję, a…

Romantyzm zakwestionował przekonanie, że rozum, doświadczenie i nauka wystarczają do poznania całej rzeczywistości. Romantycy nie musieli odrzucać rozumu jako takiego. Uważali jednak, że istnieją zjawiska dostępne przede wszystkim uczuciu, wierze, intuicji, wyobraźni i doświadczeniu duchowemu. Człowiek romantyczny jest rozdarty między jednostkowym pragnieniem wolności a obowiązkiem wobec wspólnoty, między buntem a ofiarą, między ziemią a rzeczywistością…

Komizm i groteska mogą wykorzystywać podobne środki, takie jak przesada, deformacja, kontrast, nieporozumienie lub karykatura, ale nie są pojęciami tożsamymi. Komizm przede wszystkim tworzy efekt śmieszności i pozwala odbiorcy spojrzeć na człowieka albo rzeczywistość z dystansu. Groteska buduje natomiast świat celowo zdeformowany, wewnętrznie sprzeczny i niepokojący. Może wywoływać śmiech, lecz jest to często śmiech niepewny,…

Najważniejsza myśl epoki Literatura średniowieczna przedstawia świat jako rzeczywistość podporządkowaną Bogu, ale nie oznacza to, że nie interesuje się człowiekiem. Przeciwnie: pokazuje człowieka modlącego się, cierpiącego, lękającego się śmierci, przygotowującego się do zbawienia i próbującego właściwie wypełnić swoją społeczną rolę. Średniowieczne obrazy Boga, śmierci i człowieka są zróżnicowane. Bóg może być potężnym władcą i sędzią,…