1291 – Upadek Akki (a razem z nią łacińskiego Królestwa Jerozolimy)

W tym roku padła Akka – ostatnia twierdza krzyżowców w Ziemi Świętej. Miasto Akka (dziś Akko w Izraelu), położone nad Morzem Śródziemnym, od czasów pierwszej krucjaty było jednym z głównych portów Królestwa Jerozolimskiego. W XIII w., gdy Jerozolima kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk, Akka pełniła funkcję de facto stolicy krzyżowców. Jednak sytuacja państw frankijskich w Outremer (Lewancie) stawała się coraz trudniejsza – muzułmańscy władcy, szczególnie sułtanat mameluków w Egipcie, systematycznie zdobywali kolejne zamki i miasta krzyżowców (Cezarea, Antarktyda, Trypolis upadły wcześniej). W kwietniu 1291 r. sułtan Al-Aszraf Chalil na czele potężnej armii mameluckiej obległ Akkę. Obrona była zaciekła – miasto broniło rycerstwo zakonne (templariusze, joannici, krzyżacy) oraz resztki baronów i wojsk krzyżowych. Mimo to 18 maja 1291 r. Akka została zdobyta szturmem. Mamelucy dokonali rzezi ocalałych obrońców i mieszkańców, zburzyli fortyfikacje i budynki, aby uniemożliwić ponowne umocnienie się tam chrześcijan. Niedługo potem padły także ostatnie punkty oporu: Tyr, Sydon i Bejrut zostały opuszczone lub zdobyte.

Upadek Akki oznaczał definitywny koniec łacińskiego Królestwa Jerozolimskiego na Bliskim Wschodzie. Po blisko dwustu latach obecności, frankijskie państwa utworzone w wyniku krucjat przestały istnieć na kontynencie azjatyckim. Ocalałe resztki społeczności łacińskiej ewakuowały się na Cypr, który pozostał pod władzą chrześcijańską (dynastii Lusignanów) i stał się nową bazą wypadową – lecz dalsze próby odzyskania Ziemi Świętej już się nie powiodły. Koniec Królestwa Jerozolimskiego był ogromnym ciosem dla idei krucjatowej: Europa ze smutkiem i poczuciem klęski przyjęła wiadomość o upadku ostatniej twierdzy. W kolejnych latach wciąż snuto plany krucjat, ale brakło już entuzjazmu i środków, by je zrealizować na dużą skalę (późniejsze krucjaty XIV-wieczne kierowano raczej przeciw Turkom osmańskim albo w ogóle nie dochodziły do skutku).

Dla świata muzułmańskiego zdobycie Akki było uwieńczeniem walk – sułtani mameluccy z Egiptu mogli świętować pełny triumf i oczyszczenie Bliskiego Wschodu z obcych najeźdźców (Mamelucy, niezwykle skuteczni wojownicy, nie dopuścili też do ekspansji mongolskiej w regionie). Po 1291 r. rozpoczął się nowy rozdział – dominacji muzułmańskiej w Lewancie – który potrwał aż do XX wieku. Upadek Akki często uznaje się za koniec epoki krucjat klasycznych. Pozostawił on po sobie dziedzictwo w postaci zakonów rycerskich (joannici przenieśli się na Rodos, templariusze wkrótce zostali rozwiązani w kontrowersyjnych okolicznościach), legend i pieśni o Ziemi Świętej oraz pewne trwalsze skutki kulturowe i handlowe – Europejczycy poznali m.in. nowe towary (przyprawy, cukier), a Wschód i Zachód zyskały lepszą wiedzę o sobie nawzajem. Politycznie jednak rok 1291 przypieczętował porażkę krzyżowców i zamknął epokę chrześcijańskich państewek w Palestynie.