1949 – Powstanie Chińskiej Republiki Ludowej

Po trwającej ponad dwie dekady wojnie domowej w Chinach, Mao Zedong ogłosił na Placu Tian’anmen w Pekinie utworzenie Chińskiej Republiki Ludowej. Tym samym do władzy doszła Komunistyczna Partia Chin, a upadła dotychczasowa Republika Chińska rządzona przez Kuomintang (Partię Nacjonalistyczną) Czang Kaj-szeka. Droga do tego wydarzenia była długa i burzliwa: Chiny od początku XX wieku przechodziły polityczne wstrząsy – obalenie cesarstwa w 1912, okres rządów warlordów, rywalizację komunistów i nacjonalistów, wreszcie japońską agresję w czasie II wojny światowej. W latach 1946–1949 komuniści pod wodzą Mao i Zhou Enlaia pokonali ostatecznie siły Kuomintangu, zdobywając kontrolę nad niemal całym terytorium Chin kontynentalnych. Czang Kaj-szek wraz z około dwoma milionami uchodźców (urzędników, żołnierzy, elit) ewakuował się na wyspę Tajwan, gdzie zachował odrębny rząd (Republikę Chińską na Tajwanie).

Powstanie ChRL oznaczało radykalny zwrot w dziejach Chin. Władza w Pekinie przeszła w ręce komunistów, którzy rozpoczęli przebudowę kraju według marksistowsko-leninowskich zasad. W pierwszych latach Mao wprowadził reformę rolną (parcelację wielkiej własności ziemskiej), znacjonalizował przemysł i zawarł sojusz ze Związkiem Radzieckim (Traktat o przyjaźni z 1950 r.). Chiny stały się drugim – po ZSRR – filarem obozu komunistycznego, co znacząco zmieniło układ sił w zimnej wojnie (komuniści kontrolowali teraz kraj z jedną czwartą ludności świata). Rządy Mao Zedonga naznaczone były jednak także wewnętrznymi wstrząsami: kampanie polityczne takie jak Wielki Skok Naprzód (1958–1961) – nieudana próba przyspieszonej industrializacji, która doprowadziła do katastrofalnego głodu i śmierci dziesiątek milionów ludzi – czy Rewolucja Kulturalna (1966–1969), chaotyczny ruch masowy przeciw „kapitalistycznym odstępstwom”, który pogrążył kraj w anarchii i terrorze hunwejbinów. Mimo to Chiny Ludowe przetrwały te burze i z czasem (zwłaszcza po śmierci Mao w 1976 i reformach Deng Xiaopinga) wyrosły na światowe mocarstwo. Utworzenie ChRL w 1949 r. było jednym z najważniejszych punktów zwrotnych w geopolityce XX wieku, kończącym epokę Chin półkolonialnych i wprowadzającym państwo chińskie na nową – komunistyczną – ścieżkę rozwoju.