212 – Edykt Karakalli w Imperium Rzymskim

Cesarz Karakalla (Marcus Aurelius Severus Antoninus) wydał tzw. edykt cesarski znany jako Constitutio Antoniniana, na mocy którego przyznał obywatelstwo rzymskie wszystkim wolnym mieszkańcom Imperium Rzymskiego. Wcześniej status obywatela rzymskiego był wyróżnieniem – przysługiwał początkowo tylko mieszkańcom Italii, a w prowincjach głównie elitom i nielicznym wyróżnionym osobom (mógł być nadawany jednostkowo lub dziedziczony). Edykt Karakalli radykalnie zmienił tę sytuację: nagle miliony ludzi od Brytanii po Syrię stały się pełnoprawnymi obywatelami Rzymu. Wyjątkiem pozostali jedynie tzw. dediticii – najniższa warstwa ludzi podbitych, oraz niewolnicy (którzy nie byli wolni). Motywem Karakalli mogła być chęć zwiększenia wpływów podatkowych i opłat z tytułu nadawania obywatelstwa, a także ujednolicenie administracyjne imperium.

Nadanie obywatelstwa wszystkim wolnym mieszkańcom miało dalekosiężne skutki społeczne i prawne. Oznaczało zatarcie dawnej różnicy między Italią a prowincjami – odtąd Grek z Azji Mniejszej czy Syryjczyk prawnie nie różnił się od mieszkańca Rzymu czy Latinum. Wszyscy obywatele podlegali tym samym prawom i mieli formalny dostęp do urzędów (choć w praktyce nadal dominowały elity). Rozszerzenie obywatelstwa przyczyniło się do szybszej romanizacji prowincji – prawo rzymskie stało się powszechne, a posługiwanie się łaciną w administracji standardem. Z drugiej strony, masowe obywatelstwo mogło obniżyć jego prestiż – bycie „obywatelem Rzymu” przestało być elitarnym wyróżnieniem. Edykt Karakalli był ważnym etapem integracji imperium w późnej starożytności i świadczył o tym, że cesarstwo zaczęto postrzegać jako jedną wspólnotę, nie zaś mozaikę odrębnych prawnie krajów.