843 – Traktat w Verdun
Bardzo istotne wydarzenie dla dalszego kształtu Europy. W 843 r. nastąpił podział ogromnego imperium Karola Wielkiego pomiędzy jego trzech wnuków, dokonany na mocy traktatu zawartego w Verdun. Po śmierci Karola Wielkiego (814) cesarzem został jego syn Ludwik Pobożny, jednak jego rządy osłabiły spójność cesarstwa, a po jego śmierci (840) wybuchły walki między jego synami. Trzej bracia – Lotar (Lothar), Karol Łysy i Ludwik Niemiecki – postanowili zakończyć konflikt i na spotkaniu w Verdun (tereny dzisiejszej Francji) uzgodnili podział terytorium:
- Lotar I (cesarz i najstarszy brat) otrzymał pas ziem wzdłuż Renu i Alp – tzw. Francię Środkową – rozciągającą się od dzisiejszej Holandii i Fryzji, poprzez Lotaryngię, Burgundię, aż po północne Włochy z Rzymem. Lotar zachował tytuł cesarski, ale bez realnej zwierzchności nad braćmi.
- Karol II Łysy objął we władanie Francię Zachodnią – tereny mniej więcej odpowiadające dzisiejszej Francji (na zachód od Renu i Rodanu).
- Ludwik II Niemiecki otrzymał Francię Wschodnią – ziemie na wschód od Renu, czyli obszar dzisiejszych Niemiec, Austrii i krajów sąsiednich.
Traktat w Verdun miał przełomowe znaczenie, ponieważ wyznaczył podział Europy zachodnio-środkowej na trzy strefy, co stało się zalążkiem przyszłych państw. Z Francji Zachodniej Karola Łysego z czasem wyłoniło się królestwo Francji, Francja Wschodnia Ludwika Niemieckiego dała początek Niemcom (Świętemu Cesarstwu Rzymskiemu Narodu Niemieckiego w późniejszym okresie), zaś królestwo Lotara – choć samo wkrótce uległo rozpadowi na mniejsze jednostki (m.in. Lotaryngię, Burgundię, Italię) – stało się obszarem rywalizacji i podziałów (m.in. Alzacja, Lotaryngia, tereny nad Mozą i Renem), który w przyszłości często stanowił kość niezgody między Francją a Niemcami. Podział z Verdun odzwierciedlał niemożność utrzymania przez Karolingów jedności olbrzymiego państwa przy istnieniu odmiennych lokalnych tożsamości i interesów. W sensie politycznym Verdun zapoczątkowało system suwerennych królestw w Europie zachodniej, kończąc marzenie o jednym uniwersalnym imperium zachodnim. Była to też formalna akceptacja zasady, że każdy z synów Ludwika Pobożnego ma prawo dziedziczyć część imperium – co leżało u podstaw średniowiecznego prawa działu (podziału ziem między spadkobierców). Granice ustalone w 843 r. w dużej mierze pokrywają się ze strefami językowo-kulturowymi (romańska Francja, germańskie Niemcy), które przetrwały kolejne stulecia. Dlatego traktat w Verdun bywa nazywany „aktą urodzenia” Francji i Niemiec.