962 – Koronacja Ottona I na cesarza

Książę saski i król wschodniofrankijski (niemiecki) Otton I Wielki został koronowany na cesarza rzymskiego. Ceremonia miała miejsce w Rzymie – papież Jan XII koronował Ottona cesarską koroną, co stanowiło odnowienie godności cesarskiej w Europie Zachodniej po raz pierwszy od czasów Karola Wielkiego. Otton I zdobył wcześniej wielki autorytet dzięki swym osiągnięciom: zjednoczył plemiona niemieckie pod swoją władzą, podporządkował sobie Czechy i północne Włochy oraz przede wszystkim odniósł zwycięstwo nad wędrownym ludem Madziarów (Węgrów) w bitwie na Lechowym Polu w 955 r., kładąc kres ich najazdom na chrześcijańską Europę. Jako wybawca przed najeźdźcami i władca silnego państwa, Otton stał się naturalnym kandydatem do imperialnej godności. Jego koronacja w 962 r. uważana jest za początek tzw. Świętego Cesarstwa Rzymskiego (Narodu Niemieckiego) – średniowiecznego cesarstwa obejmującego przede wszystkim ziemie niemieckie oraz północną Italię.

Objęcie tytułu cesarskiego przez Ottona I miało długotrwałe konsekwencje dla ładu politycznego średniowiecza. Otton i jego następcy jako cesarze uważali się za kontynuatorów tradycji cesarstwa rzymskiego i zwierzchników chrześcijańskich monarchów w Europie (choć w praktyce ich władza realnie rozciągała się głównie na Niemcy i część Italii). Świeżo powstałe cesarstwo ottońskie związało się mocno z Kościołem – Otton wprowadził tzw. „system ottoński”, mianując biskupów i opatów na ważne stanowiska w państwie, by wzmocnić jedność i administrację (duchowni nie mieli legalnych potomków, więc nie tworzyli dziedzicznych dynastii zagrażających władcy). Cesarstwo stało się opiekunem papiestwa, ale i bywało z nim w konflikcie – już koronujący Ottona papież Jan XII później z nim popadł w spór. Sam Otton w 962 r. uzyskał od papieża dokument (tzw. przywilej Ottona) gwarantujący cesarzowi wpływ na wybór papieża. W ten sposób kształtowała się idea, że cesarz jest świecką głową chrześcijaństwa, podczas gdy papież – duchową. Koronacja w 962 r. scementowała też rolę Niemiec jako centrum imperium – odtąd niemieccy królowie zazwyczaj aspirowali do tytułu cesarskiego i po wyprawie do Rzymu byli koronowani cesarzami. Święte Cesarstwo Rzymskie przetrwało – z różnymi zmianami – aż do 1806 r. Dzięki Ottonowi I i jego potomkom Niemcy pozostały zjednoczone politycznie (przynajmniej nominalnie) dłużej niż Frankia Zachodnia (Francja), choć równocześnie silna pozycja cesarza hamowała kształtowanie się scentralizowanego państwa narodowego. Koronacja Ottona symbolizuje także integrację Europy Środkowej z łacińskim Zachodem – po pokonaniu Węgrów otworzyła się droga do chrystianizacji Europy Środkowo-Wschodniej (św. Wojciech, św. Bonifacy itd.), a królowie Polski czy Węgier stali się sojusznikami cesarstwa lub jego lennikami. Tak więc rok 962 oznaczał narodziny nowego porządku: od tego momentu w Europie istniało na północy silne Cesarstwo Niemieckie aspirujące do uniwersalizmu, co definiowało polityczne dzieje średniowiecza.