Franciszkanizm

Franciszkanizm to nurt myślowy i duchowy inspirowany postawą św. Franciszka z Asyżu (XIII w.), który wniósł do średniowiecza ideał radosnej wiary, ubóstwa i miłości do całego stworzenia. Choć nie jest to filozofia systemowa w sensie akademickim, franciszkanizm wywarł ogromny wpływ na kulturę i religijność. Jego sednem jest prosta, ewangeliczna radość płynąca z bliskości Boga i natury. Św. Franciszek głosił, że każdy – od najuboższego człowieka po ptaki na niebie – jest naszym bratem. Sam siebie nazywał „Biedaczyną Bożym” i żył w skrajnym ubóstwie, dobrowolnie wyrzekając się dóbr materialnych. Nie czynił tego jednak z ponurym ascetyzmem, ale z pogodą ducha – dostrzegając piękno i boską obecność we wszystkim wokół.

Charakterystyczne dla franciszkanizmu jest uwielbienie przyrody jako dzieła Stwórcy. Franciszek nazywał słońce „Bratem Słońcem”, księżyc „Siostrą Księżycem”, zwierzęta – „braćmi mniejszymi”. Legenda opowiada, jak Franciszek kazania do ptaków głosił, a oswojony wilk leżał u jego stóp – to obrazy symbolizujące pokój między człowiekiem a naturą, jaki starał się zaprowadzić. W Pieśni słonecznej (Cantico del Sole) wychwala Boga poprzez wszystkie elementy stworzenia. Franciszkanizm to też głoszenie dobra przez przykład – św. Franciszek i jego naśladowcy (franciszkanie) wędrowali, opiekowali się trędowatymi, żyli z jałmużny, starając się naśladować życie Jezusa i apostołów dosłownie.

Porównanie z sąsiadami ze średniowiecza (ważne!)	Opis tych zależności
Podobieństwo do Augustynizmu	Franciszkanizm, choć praktyczny w swej prostocie, wyrasta z ducha augustyńskiego – opiera się na miłości do Boga ponad wszystkim. Podobnie jak Augustyn, św. Franciszek kładł nacisk na duchową więź z Bogiem i wyższość dóbr duchowych nad materialnymi. Oba nurty podkreślają też pokorę i zależność człowieka od łaski Bożej (Franciszek swoje działania opierał na Ewangelii i ufności Bogu, Augustyn na konieczności Bożej łaski do zbawienia).
Różnica względem Tomizmu	Franciszkanizm reprezentuje inną wrażliwość niż tomizm – mniej zainteresowany intelektualnym porządkiem świata, a bardziej emocjonalnym doświadczeniem wiary. O ile tomizm (szkoła dominikańska) akcentuje rozumowe zrozumienie prawd wiary i uporządkowany ład (wpływ Arystotelesa), o tyle franciszkanizm (szkoła franciszkanów) skupia się na naśladowaniu Chrystusa w ubóstwie i miłości. Franciszkanie większą wagę przykładali do woli i miłości (woluntaryzm – Bóg pojmowany przede wszystkim jako Miłość), w przeciwieństwie do bardziej intelektualnego podejścia tomistów, którzy pojmowali Boga głównie jako czysty Byt i Rozum.

W duchowości franciszkańskiej ważna jest pokora i radość. Bóg to kochający Ojciec, świat jest Jego darem, a chrześcijanin ma się cieszyć każdym przejawem życia. Przeciwstawia się to surowemu dogmatyzmowi – franciszkanin raczej śpiewa Bogu pieśni chwalebne i cieszy się prostotą, niż wiedzie akademickie dysputy. Nie oznacza to odrzucenia intelektu (byli wybitni uczeni franciszkanie jak Roger Bacon czy William Ockham), ale specyficzny akcent: serce i miłość ponad suchą wiedzę. W średniowieczu franciszkanizm stanowił pewien powiew świeżości – św. Franciszek został szybko uznany za świętego (kanonizowany dwa lata po śmierci), a zakony franciszkańskie rozprzestrzeniły się w Europie, niosąc jego idee.

Franciszkanizm fascynował ludzi także w kolejnych epokach. W literaturze polskiej jego echa widać w utworach epoki Młodej Polski – np. Jan Kasprowicz w hymnach („Święty Boże, Święty Mocny…”) czy Leopold Staff (wiersz „Szukałem Cię”, gdzie jest afirmacja świata na modłę franciszkańską) przejmowali zachwyt nad przyrodą i pokorę wobec Boga. Współcześnie postać Franciszka bywa patronem ekologów – idee troski o stworzenie i umiarkowania są niezwykle aktualne. Franciszkanizm to wiara uśmiechnięta, skupiona na braterstwie, prostocie i dobroci w codziennym życiu, bez pompy i bogactwa. Jego symbolem może być obraz Franciszka w brązowym, prostym habicie, otoczonego przez ptaki i zwierzęta, głoszącego wszystkim „Pokój i dobro” – tradycyjne franciszkańskie pozdrowienie.

Franciszkanizm – wartości	Przejawy i znaczenie
Radosna wiara	Wiara przeżywana z entuzjazmem i prostotą dziecka. Franciszek cieszył się Bogiem i światem; religijność nie ponura, lecz pełna nadziei i uśmiechu.
Ubóstwo i pokora	Dobrowolne zrzeczenie się majątku, by naśladować ubogiego Chrystusa. Służenie innym (np. opieka nad trędowatymi). Pokora – brak ambicji władzy czy zaszczytów, życie „mniejszych braci”.
Miłość do stworzeń	Postrzeganie całej przyrody jako rodziny stworzonej przez Boga. Zwierzęta, słońce, woda – traktowane z szacunkiem i czułością. Ekologiczna postawa avant la lettre.
Braterstwo i równość	Wszystkie istoty są dziećmi Bożymi, zatem braćmi. Franciszkanie głosili równość ludzi (także wyrzutków) w oczach Boga – stąd praca z ubogimi, chorymi, „ostatnimi”.

Protokół 30%

Franciszkanizm, inspirowany św. Franciszkiem z Asyżu, to ideał pogodnej, pokornej wiary. Główne jego cechy to radosne uwielbienie Boga w całym stworzeniu (braterstwo ze zwierzętami i naturą), dobrowolne ubóstwo i prostota życia, a także miłosierdzie i braterstwo względem każdego człowieka. Franciszkanizm kładzie nacisk na miłość, pokorę i harmonię z naturą zamiast na intelektualne spory. W kulturze jawi się jako pochwała prostego życia i serdecznego stosunku do świata – św. Franciszek swoim przykładem „Biedaczyny Bożego” uczył, że prawdziwe szczęście rodzi się z dobra, skromności i jedności z całym stworzeniem.

Przedstawiciele	Najważniejsze założenia	Najpopularniejsze dzieło
św. Franciszek z Asyżu, św. Bonawentura	Ideał ewangelicznej pokory, ubóstwa i miłości uniwersalnej. Franciszkanizm to postawa radosnej akceptacji świata jako dzieła Bożego: każda istota (zwierzę, roślina, człowiek) jest „bratem” stworzonym przez tego samego Boga. Głosi miłość do przyrody i bliźnich, dobroć, miłosierdzie oraz afirmację życia – radość z prostych rzeczy i dziękczynienie Stwórcy. Św. Franciszek żył w skrajnym ubóstwie, naśladując życie Chrystusa; w filozofii franciszkańskiej dobroć i wola (miłość) są ważniejsze niż intelekt. Światopogląd ten przeciwstawia się ascezie polegającej na umartwianiu – cierpienie nie jest celem samym w sobie, lecz gdy się pojawia, należy je znosić z pokorą. Ważne jest czynienie dobra tu i teraz.	św. Franciszek, Pieśń słoneczna (Hymn do słońca)