330 – Założenie Konstantynopola

W 330 roku n.e. cesarz Konstantyn Wielki dokonał uroczystej inauguracji nowej stolicy imperium – Konstantynopola. Na miejsce nowej siedziby władzy wybrano starożytne greckie miasto Bizancjum, położone na strategicznym przesmyku między Europą a Azją (nad Bosforem). Konstantyn rozbudował i upiększył Bizancjum, wznosząc mury obronne, pałace, łaźnie, hipodrom, fora i liczne budowle użyteczności publicznej. Miasto otrzymało nazwę Nova Roma (Nowy Rzym), ale niemal od razu zaczęto je nazywać Konstantynopolem na cześć fundatora. 11 maja 330 r. miała miejsce ceremonia poświęcenia miasta – Konstantyn przeniósł tam część dworu i administracji, nadając Konstantynopolowi status równy (a z czasem przewyższający) staremu Rzymowi.

Ustanowienie Konstantynopola nową stolicą cesarstwa miało ogromne konsekwencje historyczne. Wschodnia część imperium, bogatsza i bardziej zurbanizowana, zyskała centrum polityczne na swoim terenie, co wzmocniło znaczenie Wschodu. Konstantynopol zajmował znakomite położenie – kontrolował szlaki handlowe między Morzem Śródziemnym a Czarnym i był łatwiejszy do obrony przed barbarzyńcami niż starożytny Rzym. Miasto szybko urosło w siłę i ludność, stając się jednym z największych i najwspanialszych ośrodków miejskich świata późnej starożytności. Konstantyn uczynił też ze swojej nowej stolicy centrum chrześcijaństwa – ufundował w Konstantynopolu wspaniałe kościoły (m.in. Hagia Sofia powstała nieco później za Justyniana). Gdy zachodnia część cesarstwa upadła w V w., Konstantynopol pozostał stolicą ciągłości Imperium Rzymskiego – Cesarstwa Bizantyńskiego – przez kolejne tysiąc lat. Akt z 330 r. symbolizuje zatem trwałe przesunięcie środka ciężkości cywilizacji rzymskiej na Wschód i narodziny miasta, które stało się bastionem kultury antycznej i chrześcijańskiej przez całe średniowiecze.