1871 – Zjednoczenie Niemiec (powstanie II Rzeszy)

W 1871 roku dokonane zostało zjednoczenie Niemiec – proces, który zasadniczo zmienił układ sił w Europie. Przez wiele stuleci obszar niemieckojęzyczny był podzielony na dziesiątki państw i państewek (księstw, królestw, wolnych miast) w ramach najpierw Świętego Cesarstwa, a po 1815 r. Związku Niemieckiego. Rywalizacja o dominację wśród tych państw toczyła się głównie między Prusami a Austrią. W połowie XIX wieku idea zjednoczenia Niemiec wokół Prus (tzw. „małe Niemcy” bez Austrii) zwyciężyła dzięki działaniom pruskiego kanclerza Otto von Bismarcka.

Bismarck dążył do jedności Niemiec „krwią i żelazem” – czyli poprzez politykę faktów dokonanych i wojny. W 1864 r., w sojuszu z Austrią, Prusy pokonały Danię, zdobywając Szlezwik i Holsztyn. W 1866 r. doszło do decydującej konfrontacji prusko-austriackiej – wojny siedmiotygodniowej, zakończonej zwycięstwem Prus pod Sadową. W jej wyniku rozwiązano stary Związek Niemiecki, Austria musiała pogodzić się z utratą wpływów w Niemczech, a Prusy utworzyły Związek Północnoniemiecki (1867) skupiający państwa północne pod swoim przewodnictwem. Kraje południowoniemieckie (Bawaria, Wirtembergia, Badenia, Hesja) pozostały formalnie niezależne, lecz zawarły z Prusami sojusze obronne.

Ostatnim krokiem Bismarcka było wciągnięcie tych państw do zjednoczenia poprzez wspólną wojnę przeciw Francji. Wojna francusko-pruska wybuchła w 1870 r. wskutek narastających napięć (m.in. sprawa kandydatury Hohenzollerna na tron hiszpański). Skończyła się ona druzgocącym zwycięstwem Prus i sojuszników niemieckich – armia Napoleona III została rozbita, cesarz trafił do niewoli (bitwa pod Sedanem, wrzesień 1870), a w Paryżu upadło II Cesarstwo, zastąpione przez III Republikę. Zwycięstwo zewnętrzne scementowało narody niemieckie: podczas trwającego oblężenia Paryża delegaci państw niemieckich zebrali się w Wersalu pod Paryżem. 18 stycznia 1871 r. (w rocznicę koronacji pierwszego króla Prus) w Sali Lustrzanej pałacu wersalskiego ogłoszono utworzenie Cesarstwa Niemieckiego (II Rzeszy Niemieckiej). Król pruski Wilhelm I został proklamowany cesarzem niemieckim (Kaiserem), co symbolizowało jedność narodową. Nowa Rzesza objęła wszystkie państwa niemieckie z wyjątkiem Austrii (co potwierdziło hegemonię Prus), liczyła 25 państw (królestw, księstw, wolnych miast) zjednoczonych pod władzą cesarza i kanclerza Bismarcka.

Zjednoczenie Niemiec oznaczało narodziny nowego mocarstwa w centrum Europy. II Rzesza liczyła ok. 41 milionów mieszkańców, dysponowała potężnym potencjałem przemysłowym (szczególnie po przyłączeniu rozwiniętego gospodarczo Zagłębia Ruhry, Westfalii, Saksonii). Jej powstanie zaburzyło równowagę sił ustaloną w Wiedniu w 1815 r. – Francja, pokonana i upokorzona (musiała oddać Niemcom Alzację i Lotaryngię oraz zapłacić wysoki okup), pałała żądzą rewanżu. Austria została wykluczona z spraw niemieckich, skupiając się na swoich posiadłościach w Europie Środkowej (rok wcześniej przekształciła się w Austro-Węgry). Nowe Niemcy Bismarcka szybko stały się najsilniejszym państwem kontynentu, co budziło obawy sąsiadów i wpłynęło na kształt sojuszy w nadchodzących dekadach (system sojuszy Bismarcka, potem Trójprzymierze i Trójporozumienie).