Bogurodzica – średniowieczna pieśń religijna

To najstarsza zachowana pieśń w języku polskim i jeden z najcenniejszych zabytków rodzimej literatury. Ta średniowieczna pieśń religijna pełniła szczególną rolę w historii – była nie tylko modlitwą, ale też hymnem o charakterze narodowym. Według przekazów historycznych polscy rycerze śpiewali „Bogurodzicę” przed bitwą pod Grunwaldem w 1410 roku, a w późniejszych latach pieśń towarzyszyła koronacjom i ważnym uroczystościom państwowym.

Kontekst historyczny i autorstwo

„Bogurodzica” powstała w średniowieczu, prawdopodobnie na przełomie XIII i XIV wieku lub na początku XV wieku. Nie znamy dokładnej daty ani autora utworu – pieśń wywodzi się z tradycji ustnej i przez długi czas funkcjonowała przekazywana przez śpiew. Pierwszy zapis „Bogurodzicy” pochodzi z pierwszej połowy XV wieku (najstarszy rękopis datowany jest na około 1407 rok). Możliwe, że pieśń istniała już wcześniej, a jej język wskazuje na długą tradycję – nawet w czasach bitwy grunwaldzkiej (1410) pewne słowa utworu uważano za archaiczne.

Tytuł oznacza Matkę Boga (Theotokos) i odnosi się do Najświętszej Maryi Panny. Pieśń jest adresowana właśnie do Maryi, stąd nazwa. Warto dodać, że „Bogurodzica” pełniła funkcję hymnu koronacyjnego dynastii Jagiellonów – np. śpiewano ją podczas koronacji Władysława III Warneńczyka w 1434 roku. Przez pewien czas była traktowana jako pierwszy hymn państwowy Królestwa Polskiego. Świadczy to o niezwykłej wadze, jaką przypisywano tej pieśni zarówno religijnie, jak i narodowo.

Pieśń jest przykładem rozwoju języka polskiego – w okresie średniowiecza dominowała łacina w tekstach pisanych, lecz „Bogurodzica” jest dowodem przechodzenia do języka narodowego w twórczości religijnej. Była śpiewana przez rycerstwo i lud, dlatego uważa się ją za utwór integrujący społeczność, wyrażający wspólną wiarę. Autor „Bogurodzicy” pozostaje nieznany. Dawniej istniała legenda przypisująca autorstwo św. Wojciechowi (Adalbertowi), ale jest to raczej mit – styl językowy wskazuje, że utwór powstał później niż czasy św. Wojciecha. Najprawdopodobniej pieśń została ułożona przez wykształconego duchownego lub grupę duchownych, obeznanych zarówno z teologią, jak i ówczesną poezją religijną (istnieją analogie do hymnów łacińskich).

Treść i kompozycja utworu

„Bogurodzica” ma charakter modlitwy–pieśni religijnej. Składa się z dwóch głównych strof (zwrotek), które uważane są za najstarsze i kanoniczne. W późniejszych wiekach dopisywano kolejne zwrotki, jednak na lekcjach skupiamy się przede wszystkim na tych dwóch początkowych, pierwotnych strofach, ponieważ one zawierają główne przesłanie utworu i najciekawsze archaiczne formy językowe.

Każda z dwóch strof skierowana jest do innego adresata, choć obie prośby dotyczą uzyskania Bożej przychylności:

Pierwsza strofa jest apostrofą do Maryi – rozpoczyna się słowami „Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiena Maryja!”. Wierni (zbiorowy podmiot liryczny) zwracają się do Matki Bożej, wysławiając jej wybrane cechy i prosząc ją o wstawiennictwo u swojego Syna. Maryja jest nazwana kolejno: Bogurodzicą (Matką Boga), Dziewicą (podkreślenie jej dziewiczego macierzyństwa), Bogiem sławieną (przez Boga sławioną, czyli pełną Bożej chwały) oraz Matką zwoleną (matką wybraną przez Boga). Takie nagromadzenie tytułów i komplementów wyraża cześć i wyjątkową rolę Maryi. W dalszych wersach pada prośba: „Zyszczy nam, spuści nam” – czyli archaicznie: „zjednaj nam (łaskę), ześlij nam (pomoc)” – i doprecyzowanie: prośba o pomyślność, spełnienie próśb („jitko swego, Gospodzina” – dla Twego Syna, Pana). W praktyce lud modli się, by Maryja, jako pośredniczka, wyjednała im łaski u Jezusa (np. dostatnie, godne życie tu na ziemi i zbawienie po śmierci).
Druga strofa jest apostrofą do Jezusa Chrystusa, ale „przez wzgląd na Jana Chrzciciela” („Twego dziela Krzciciela, Bożycze”). Bożycze to zdrobniała forma „Boży synu” – czyli Chrystusie. Wierni zwracają się do Chrystusa, prosząc go o wysłuchanie modlitw „przez wzgląd na Jana Chrzciciela”. Jan Chrzciciel i Maryja to dwie święte postacie ustawione jakby obok Chrystusa – jest to typowy średniowieczny motyw deesis (o nim więcej za chwilę). Prośba w drugiej zwrotce dotyczy również łaski dla ludzi: modlący się proszą Chrystusa o pobożne życie na ziemi („napełń myśli, słysz modlitwę” – aby ich życie było bogobojne) oraz o życie wieczne w raju po śmierci („po żywocie rajski przebyt” – co znaczy „po życiu pobyt w raju”). Innymi słowy: druga strofa błaga o zbawienie dusz.

Obie zwrotki kończą się refrenem „Kyrie eleison”, co jest z greki tłumaczone jako „Panie, zmiłuj się nad nami”. Ten zwrot (używany do dziś w liturgii) potwierdza modlitewny charakter pieśni i nadaje jej uroczysty ton. Refren pojawia się w języku greckim, co odzwierciedla wpływy liturgiczne (Kościół zachodni posługiwał się łaciną, ale Kyrie eleison to oryginalna greka, utrwalona w tradycji mszalnej). Użycie greki i ogólnie styl „Bogurodzicy” sugerują, że utwór miał charakter oficjalny, być może liturgiczny lub paraliturgiczny (śpiewany podczas ceremonii religijnych lub przed bitwami jako modlitwa).

Kompozycja „Bogurodzicy” jest przemyślana i symetryczna. Obie zwrotki mają podobną budowę i długość, a łączy je refren. Można powiedzieć, że mamy do czynienia z kompozycją dwuczłonową, paralelną: pierwsza strofa – do Maryi, druga – do Chrystusa (przez Jana Chrzciciela). W ten sposób realizowany jest motyw pośrednictwa: najpierw modlitwa idzie do Maryi (aby wstawiła się za ludźmi), następnie bezpośrednio do Chrystusa (ale wsparta autorytetem Jana Chrzciciela). Całość odzwierciedla średniowieczną hierarchię wartości duchowych – wierni nie śmią zwracać się wprost do Boga bez pośredników, bo czują się niegodni, stąd proszą o orędownictwo najpierw Maryję i Jana.

Warto też wspomnieć, że kolejne zwrotki „Bogurodzicy” (dodawane później, w XV i XVI wieku) rozwijały tematy patriotyczne i historyczne, np. pojawiają się odniesienia do konkretnych świętych patronów Polski. Jednak w podstawie programowej skupiamy się na dwóch pierwszych strofach, które stanowią zamkniętą całość modlitewną i artystyczną.

Motywy i symbolika utworu

„Bogurodzica” jest utworem religijnym, zawierającym wiele motywów charakterystycznych dla średniowiecznej duchowości. Analizując pieśń, należy zwrócić uwagę na następujące elementy:

Motyw maryjny (kult Maryi) – centralny w utworze. Maryja jest tu główną adresatką modlitwy, co pokazuje, jak silny w średniowieczu był kult Matki Bożej. Wierni wierzyli, że Maryja, jako Matka Zbawiciela, ma szczególną moc wstawiennictwa. W pieśni wychwalane są jej cnoty (dziewictwo, wybranie przez Boga, świętość) – to wszystko buduje obraz Maryi jako Królwej Nieba, najpotężniejszej z orędowników. Motyw maryjny wiąże się też z emocjonalnym stosunkiem wiernych – Maryja była postrzegana nie tylko jako święta, ale też jako Matka litościwa, opiekunka ludzi, do której można zwracać się z prośbami.
Motyw deesis (modlitwy wstawienniczej) – słowo deesis z greki oznacza „błaganie, modlitwę”. W sztuce średniowiecznej motyw deesis przedstawiano na ikonach i obrazach: Chrystus jest w centrum, a po bokach stoją Maryja i Jan Chrzciciel, wstawiający się za ludzkością. „Bogurodzica” literacko realizuje ten motyw. W pierwszej strofie ludzie proszą Maryję, w drugiej – Chrystusa „dla Jana Chrzciciela”. Mamy tu więc oboje pośredników: Maryja i Jan Chrzciciel są jakby orędownikami u Boga. To odzwierciedla średniowieczną wizję świata jako hierarchii: człowiek → święci (Jan) i Matka Boża → Chrystus → Bóg Ojciec. Prośby idą stopniowo „w górę” tej hierarchii. Motyw deesis pokazuje też pokorę wiernych – nie proszą wprost, lecz przez świętych. Dla interpretacji utworu warto pamiętać, że deesis to kluczowy motyw ikonograficzny średniowiecza i „Bogurodzica” jest jego poetyckim odpowiednikiem.
Motyw matki – w pieśni pojawia się oczywiście postać Matki Bożej, ale warto zauważyć, że Maryja jest nie tylko świętą, lecz też matką Chrystusa. Zostaje nazwana „Bogurodzicą” (co akcentuje jej macierzyństwo względem Boga) i jednocześnie „Dziewicą” (co podkreśla cud dziewiczego poczęcia). Maryja jest więc archetypem matki – dzięki niej na świat przyszedł Zbawiciel. Kult maryjny w średniowieczu wiązał się mocno z postrzeganiem Maryi jako duchowej matki wszystkich wiernych. W „Bogurodzicy” ludzie zwracają się do niej jak dzieci do matki, oczekując troski i pomocy.
Motyw modlitwy – „Bogurodzica” jest modlitwą śpiewaną. W utworze obecne są typowe elementy modlitwy: apostrofy (bezpośrednie zwroty do świętych), pochwały i prośby. Cała pieśń ma formę zbiorowej modlitwy błagalnej (suplikacji), co wpisuje ją w kontekst liturgiczny. Na maturze warto zauważyć językowe cechy modlitwy: tryb rozkazujący uprzejmy (np. „zyszczy” – zjednaj, „spuści” – ześlij), inwokację („Bogurodzica Dziewica…”), archaiczne formuły religijne („Kyrie eleison”).
Motyw patriotyczny i wspólnotowy – chociaż tekst pieśni bezpośrednio nie wspomina Polski czy narodu, to kontekst historyczny nadał „Bogurodzicy” wymiar patriotyczny. Śpiewana przed bitwami, stała się symbolem jedności rycerstwa i ludu w ważnych chwilach. Już Jan Długosz, kronikarz polski, pisał że rycerze śpiewali „Bogurodzicę” przed starciem z Krzyżakami pod Grunwaldem, co miało dodać im otuchy i zawierzyć opiekę Maryi. W rezultacie pieśń ta uchodzi za pierwszą pieśń narodową. Motyw wspólnoty widać też w samym tekście – występuje zbiorowy podmiot („prosimy”, „zyszczy nam, spuści nam”). Cała wspólnota wiernych przemawia jednym głosem. Na maturze warto pamiętać o historycznym znaczeniu „Bogurodzicy” dla tożsamości narodowej – była śpiewana przez wieki jako wyraz wiary i polskości.

Obraz Matki Bożej w „Bogurodzicy”

Ponieważ „Bogurodzica” jest pieśnią maryjną, kluczową kwestią jest sposób ukazania Maryi. W utworze możemy dostrzec kilka aspektów wizerunku Matki Boskiej, które były typowe dla średniowiecza:

Maryja jako Matka Boga i Dziewica – już pierwsze słowa pieśni łączą te dwa, z pozoru sprzeczne, pojęcia: Bogurodzica (czyli Matka Boga) i jednocześnie Dziewica. To nawiązanie do dogmatu o dziewiczym poczęciu Jezusa. Maryja jawi się jako osoba wybrana spośród ludzi, czysta i święta, godna urodzić Syna Bożego. Podkreślenie dziewictwa miało w średniowieczu ogromne znaczenie – wskazywało na cud i wyjątkowość Maryi.
Maryja jako pośredniczka (Orędowniczka) – w „Bogurodzicy” to najbardziej eksponowana rola. Maryja nie jest tu celem modlitwy sama w sobie, lecz drogą do celu. Wierni modlą się przez Maryję. Cała pierwsza zwrotka to prośba, by właśnie ona wstawiła się u Chrystusa. Nazywana jest matką „zwoleną” (wybraną) właśnie po to, by pełnić rolę pośredniczki zbawienia. W średniowiecznej teologii Maryję często określano mianem Mediator Dei et hominum (Pośredniczki między Bogiem a ludźmi). Pieśń doskonale ilustruje tę ideę – bez wstawiennictwa Maryi ludzie czują się zbyt mali, by stanąć przed Bogiem.
Maryja godna czci i chwały – liczne epitety (Bogiem sławiena, Matka zwolena) wskazują, że oddawana jest jej cześć. Warto dostrzec, że jest „sławiona przez Boga” – czyli to sam Bóg obdarzył ją chwałą (np. poprzez wyniesienie jej na Królową Nieba). Maryja została uwielbiona przez Boga, stąd lud również oddaje jej hołd. Obraz Maryi w „Bogurodzicy” jest pełen majestatu – to niemal królewski wizerunek: siedzi u boku Chrystusa (jak na ikonach deesis) i przekazuje mu prośby wiernych.
Maryja jako Matka ludzi – chociaż w tekście nie jest to powiedziane wprost, kontekstowo wiemy, że średniowieczni wierni traktowali Maryję także bardzo emocjonalnie, jak duchową matkę. Użycie zdrobniałych form (Bożycze – Synu Boży w pieszczotliwym tonie) i ogólny klimat pieśni sugerują ufność i dziecięcą prośbę o opiekę. Maryja jest czuła i miłosierna w odczuciu modlących się (choć same słowa tego nie opisują bezpośrednio, jest to założenie wynikające z tego, że w ogóle do niej się zwracają). Zwracanie się do niej świadczy o przekonaniu, że Maryja rozumie ludzkie potrzeby i wyjedna miłosierdzie u Jezusa.

Warto zauważyć, że inaczej została ukazana Maryja w „Bogurodzicy”, a inaczej zobaczymy ją w innym średniowiecznym utworze – „Lamencie świętokrzyskim”. W „Bogurodzicy” Maryja to wyniosła Królowa Nieba, ideał świętości, adresatka próśb. Nie ma tu śladu jej ludzkiego cierpienia czy słabości – jest potężna i chwalebna. Jej obraz ma charakter dogmatyczny: Matka Chrystusa, wieczna Dziewica, pośredniczka łask. Takie ujęcie odpowiada średniowiecznej teologii maryjnej na wysokim poziomie ogólności.

Dla porównania, w „Lamencie świętokrzyskim” zobaczymy Maryję jako Matkę cierpiącą pod krzyżem, bardzo ludzką i użalającą się – to inny aspekt kultu Maryi (motyw Stabat Mater Dolorosa). Na maturze często zestawia się te dwa utwory, by pokazać różne ujęcia postaci Maryi. Omówimy to szczegółowo w opracowaniu „Lamentu…”, jednak już tutaj można zapamiętać, że „Bogurodzica” = Maryja wyniesiona na wyżyny niebios, „Lament…” = Maryja na ziemi, w bólu.

Znaczenie „Bogurodzicy” i jej rola w kulturze

Znaczenie „Bogurodzicy” jest wielowymiarowe:

Historyczno-kulturowe: Jako najstarsza polska pieśń religijna, „Bogurodzica” jest nieocenionym zabytkiem piśmiennictwa. Pokazuje początek polskojęzycznej literatury. Była śpiewana przez rycerstwo, co czyni z niej także element tradycji rycerskiej. Przez stulecia traktowano ją jak hymn narodowy – niosła w sobie idee zjednoczenia społecznego poprzez wspólną wiarę. W czasach rozbicia dzielnicowego i później, w dobie Jagiellonów, wspólny śpiew „Bogurodzicy” symbolizował jedność narodu pod opieką Maryi. Dlatego uchodzi za symbol tożsamości narodowej Polaków. Nawet dziś, choć nie pełni już roli hymnu, pozostaje symbolem polskiej kultury średniowiecznej i naszej duchowej historii.
Religijne: „Bogurodzica” to wyraz pobożności średniowiecznej – konkretnego modelu religijności. Wskazuje na silne pośrednictwo świętych, na ogromną rolę Maryi w życiu duchowym. Dla ludzi tamtej epoki pieśń mogła mieć też funkcję apotropaiczną (ochronną) – śpiewana przed bitwą miała zapewnić opiekę Bożą. Ukazuje średniowieczną mentalność: pełną pokory wobec Boga, ufności w świętych, a zarazem potrzebę bliskości sacrum (stąd śpiew w języku ojczystym, by każdy rozumiał i mógł się włączyć).
Językowe: Dla polonistów „Bogurodzica” jest skarbnicą wiedzy o rozwoju języka polskiego. Każdy uczeń powinien poznać tę pieśń choćby w części, by zobaczyć, jak brzmiał polski w XV wieku. To fascynujące, że wiele słów jest już niezrozumiałych, a przecież to nasz język – uświadamia to zmienność i bogactwo polszczyzny. W programie nauczania analizuje się archaizmy „Bogurodzicy” jako reprezentatywne przykłady języka staropolskiego.
Literackie: „Bogurodzica” wyznacza początek polskiej literatury narodowej (wcześniejsze utwory literackie, np. Kazania świętokrzyskie czy legenda o św. Aleksym były tłumaczeniami lub miały mniejszy zasięg). Jako utwór poetycki, pieśń ta ma też swoją wartość artystyczną – jest zwięzła, a jednocześnie treściwa, pięknie łączy ideę modlitwy z melodią. Jej kunszt potwierdza określanie tych strof jako arcydzieła średniowiecznej poezji polskiej.

Język utworu i archaizmy

Jednym z największych wyzwań przy analizie „Bogurodzicy” jest archaiczny język utworu. Pieśń powstała około 600 lat temu, dlatego zawiera wiele słów i form gramatycznych, które wyszły już z użycia lub znaczą co innego we współczesnej polszczyźnie. Zrozumienie tych archaizmów jest kluczowe dla odczytania treści.

Archaizmy obecne w „Bogurodzicy” możemy podzielić na kilka typów:

Archaizmy leksykalne (słownikowe) – wyrazy, które kiedyś istniały, a dziś już nie funkcjonują albo zmieniły znaczenie.
Przykłady z utworu:
– „zwolena” – znaczące „wybrana” (to określenie Maryi jako „Matki zwolenej”, czyli wybranej przez Boga),
– „zbożny” – w kontekście pieśni znaczy „pobożny, bogobojny” (np. prośba o zbożny pobyt na ziemi – pobożne życie),
– „przebyt” – znaczy „pobyt, przebywanie” (w zwrocie „rajski przebyt” – pobyt w raju),
– „Gospodzin” – archaiczne określenie „Pan” (tu: Pan Bóg; „Twojego syna, Gospodzina” – Twojego Syna, Pana),
– „Bożyc” – „Syn Boży” (zdrobniale o Jezusie Chrystusie).
Archaizmy fonetyczne – wyrazy, w których dawna wymowa lub zapis różnią się od dzisiejszych.
Przykłady:
– „sławiena” – dziś powiedzielibyśmy „sławiona” (chwalona). W średniowieczu istniała inna wymowa głoski „o” (jako „e” w pewnych formach) – stąd „sławiena” zamiast „sławiona”.
– „Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiena Maryja” – współcześnie zrozumiemy to jako „przez Boga sławiona Maryja”. Różnice fonetyczne (e zamiast o, itp.) wynikają z rozwoju języka.
Archaizmy fleksyjne (gramatyczne) – dawne formy odmiany wyrazów, końcówki, osoby czasownika.
Przykłady:
– „zyszczy nam, spuści nam” – słowa zyszczy i spuści to formy czasowników w trybie rozkazującym, 2. osobie liczby pojedynczej, ale dziś byłyby inne: „zyszczy” = „zyskuj” albo „pozyskaj” nam, „spuści” = „spuść/ześlij” nam. Końcówka -y i -i wskazuje na staropolski tryb rozkazujący (dziś byśmy użyli form bez końcowego -y).
– „dziela Krzciciela” – dziela to archaiczny przyimek znaczący „ze względu na, dla”. Dziś nie używamy już takiego słowa – powiedzielibyśmy raczej „dla (zasług) Chrzciciela”.
– W wyrażeniu „Bogiem sławiena” widzimy dawną formę narzędnika (Bogiem) i imiesłowu sławiona (sławiena). Dziś konstrukcja imiesłowowa byłaby inna, ale w średniowieczu tak właśnie tworzono frazę.
Archaizmy składniowe – dawne konstrukcje zdań czy wyrażeń.
Przykład:
– „Bogiem sławiena Maryja” – to konstrukcja, którą dziś zinterpretujemy jako „przez Boga sławiona Maryja”, ale brak przyimka „przez” to cecha archaicznej składni (nazywamy to często instrumental absolutus, gdzie narzędnik wyraża wykonawcę czynności bez przyimka). Współczesny czytelnik musi taką składnię przełożyć sobie na bardziej zrozumiałą.

Ponadto, utwór zawiera dawne formy odmiany zaimków i rzeczowników. Na przykład „Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiena Maryja” – tu Maryja jest w wołaczu (forma wołacza żeńskiego brzmiała tak samo jak mianownik). Z kolei „Twego dziela Krzciciela” – Twego to dawna forma dopełniacza od „Twój” (dziś powiedzielibyśmy „Twojego”). Świadomość tych form pomaga zrozumieć tekst.

Dla ułatwienia zrozumienia „Bogurodzicy”, poniżej kilka kluczowych zwrotów z oryginału i ich znaczenie we współczesnym języku:

„Bogurodzica Dziewica, Bogiem sławiena Maryja” – Bogurodzico Dziewico, przez Boga wsławiona Maryjo. (Bezpośredni zwrot do Maryi, łączący kilka jej tytułów).
„Matko zwolena, Maryja” – Matko (przez Boga) wybrana, Maryjo. (Zwolena – wybrana; powtórzenie imienia Maryja podkreśla osobę adresatki).
„Zyszczy nam, spuści nam” – Zjednaj nam, ześlij nam. (Prośba, by Maryja wyjednała łaski i zesłała pomoc; archaiczne formy trybu rozkazującego).
„Twego syna Gospodzina, matko zwolena” – [U] Twego Syna, Pana [Boga], Matko wybrana. (Doprecyzowanie, że Maryja ma prosić swojego Syna, który jest Panem – Gospodzin to Pan).
„Twego dziela Krzciciela, Bożycze” – Przez wzgląd na Twego Chrzciciela (Jana Chrzciciela), Synu Boży. (Tu modlitwa przechodzi do adresata Chrystusa: Bożycze – Synu Boży; i argumentuje: dla Jana Chrzciciela, który jest umiłowanym prorokiem Chrystusa).
„Usłysz głosy, napełń myśli człowiecze” – Usłysz nasze głosy, napełnij (pobożnymi) myślami ludzkie [serca]. (Prośba do Chrystusa, by wysłuchał modlitw i napełnił ludzi dobrymi myślami, tj. pobożnością).
„Jitrzny, przebyt” – jutrzejszy, przyszły; pobyt (w kontekście: „daj nam po żywocie rajski przebyt” – daj nam rajski pobyt po życiu, czyli życie wieczne).

Jak widać, warstwa językowa „Bogurodzicy” jest bogata i trudna, ale analizując ją fragment po fragmencie, odkrywamy, że treść jest logiczna i spójna: pieśń wychwala Maryję i prosi o łaski doczesne oraz wieczne.

Należy też zwrócić uwagę na artystyczne walory języka. Mimo archaiczności, „Bogurodzica” to utwór o wysokim kunszcie poetyckim. Zawiera m.in.:

Rymy – występują rymy zarazem wewnątrz wersów, jak i końcowe (parzyste). Np. Bogurodzica Dziewica (rymuje się brzmieniowo wewnątrz), Maryja – dziela, Krzciciela (końcowe rymy asonansowe). Rymy dodają pieśni melodyjności – pamiętajmy, że to utwór śpiewany.
Powtórzenia i paralelizm – układ obu strof jest paralelny (Maryja – Jan Chrzciciel), powtarzają się podobne struktury błagalne. To nadaje pieśni symetryczną, harmoniczną kompozycję.
Podniosły styl – użycie apostrof, inwokacji, uroczystych tytułów („Bogurodzica, Dziewica”), formuł liturgicznych (Kyrie eleison) składa się na styl pełen powagi i sakralnego charakteru. Zdania są zwięzłe, ale bogate w znaczenie – typowe dla poezji hymnicznej.
Inwersje – szyk wyrazów jest często przestawny (np. Bogiem sławiena Maryja zamiast „Maryja sławiona przez Boga”), co jest cechą poetyckiego języka dawnych czasów.