Platonizm

Platońska dwuwymiarowość świata	Cechy świata zmysłowego (materialnego)	Cechy świata idei (niematerialnego)
Status bytu	Zmieniający się, nietrwały, mniej realny – tylko cień prawdziwego bytu.	Wieczny, niezmienny, rzeczywisty w pełnym sensie – stanowi istotę bytu.
Poznanie	Dostępny przez zmysły (wzrok, dotyk itp.), ale zmysły mogą wprowadzać w błąd.	Dostępny wyłącznie rozumowo i intuicyjnie – poprzez filozoficzne dociekanie i przypominanie wrodzonej wiedzy duszy.
Przykład	Konkretny koń, który się starzeje i umiera – jest niedoskonałym odbiciem idei „konia”.	Idea „Konia” – doskonały wzorzec konia, uwzględniający istotę konia; nie rodzi się ani nie ginie.
Przypowieść	Ludzie w jaskini widzą cienie przedmiotów i myślą, że to realne rzeczy.	Świat poza jaskinią w pełnym słońcu – prawdziwe przedmioty (idee), które rzucają cienie do jaskini.

Platonizm to filozofia zapoczątkowana przez Platona (V/IV w. p.n.e.), jednego z najsłynniejszych uczniów Sokratesa i nauczyciela Arystotelesa. Doktryna platońska opiera się na rozróżnieniu dwóch poziomów rzeczywistości: świata materialnego dostępnego zmysłom oraz świata idei (form) dostępnego jedynie rozumowi. Według Platona byt prawdziwy i doskonały to właśnie niematerialne idee – wieczne, niezmienne wzorce rzeczy. Nasz codzienny, fizyczny świat stanowi tylko cienie i odbicia tych idei. Słynnym obrazem ilustrującym tę koncepcję jest mit jaskini Platona: ludzie całe życie patrzą na cienie przedmiotów na ścianie jaskini i sądzą, że to jedyna rzeczywistość, podczas gdy prawdziwe przedmioty (idee) znajdują się poza ich zasięgiem, w świetle słońca. Filozof to ten, kto wydostaje się z jaskini – dostrzega świat idei i uświadamia sobie iluzoryczność tego, co widzą zwykli ludzie.

Platon sformułował swój idealizm jako odpowiedź na pytanie o to, co jest trwałe i pewne w świecie ciągłych zmian. Uznał, że idee (np. idea dobra, piękna, trójkąta, człowieczeństwa) są niezmienne i stanowią prawdziwe byty, podczas gdy poszczególne rzeczy (konkretne piękne przedmioty, konkretni ludzie, rysunki trójkątów) są nietrwałe i niedoskonałe. W filozofii Platona istnieje więc ostry dualizm: dusza ludzka (nieśmiertelna idea) pochodzi ze świata idei i tęskni za nim, natomiast ciało należy do świata materialnego, stanowiąc „więzienie” duszy. Poznanie zaś jest przypominaniem (anamnezą) – dusza, zanim weszła w ciało, oglądała idee w ich czystej postaci, a ucząc się tutaj, jedynie przypomina sobie zapomnianą wiedzę. Stąd Platon cenił racjonalne poznanie ponad zmysły – prawdziwą wiedzę daje nam tylko rozum, wznosząc się ku światu idei.

Porównanie do sąsiadów filozoficznych	Opis zależności (tak prosto, jak to możliwe)
Podobieństwo do Augustynizmu	Filozofia św. Augustyna czerpała z platonizmu. Zarówno Platon, jak i Augustyn głosili istnienie wyższego, duchowego wymiaru rzeczywistości – u Platona są to wieczne Idee, u Augustyna Bóg i prawdy wieczne dostępne dzięki iluminacji. Oba nurty podkreślają dualizm duszy i ciała oraz przekonanie, że prawdziwe dobro ma charakter duchowy (np. idea dobra u Platona i Bóg jako najwyższe dobro u Augustyna).
Różnica względem Arystotelizmu	Platonizm przeciwstawia się filozofii Arystotelesa. Platon umieszczał uniwersalne Idee poza światem materialnym, podczas gdy Arystoteles uważał, że formy (idee) tkwią w konkretnych rzeczach. W metodzie poznania Platon stawiał na rozumową kontemplację i dedukcję, a Arystoteles – na obserwację empiryczną i indukcję. Dla Platona poznanie zmysłowe było mniej wiarygodne, dla Arystotelesa było punktem wyjścia do zdobywania wiedzy.

Platonizm ukształtował znaczną część myśli zachodniej. Akademia Platońska, założona przez Platona w Atenach, działała przez kilkaset lat, promując jego koncepcje. Neoplatonizm (III w. n.e., Plotyn) odświeżył platońskie idee, łącząc je m.in. z mistycyzmem – i silnie wpłynął na teologię wczesnochrześcijańską (np. św. Augustyn był platonikiem, uznając, że idee istnieją w umyśle Boga). Platonowski podział na ciało i duszę, świat ziemski i niebiański, stał się wręcz fundamentem średniowiecznego widzenia świata. W kulturze pojecie „platoniczna miłość” nawiązuje do platońskiego rozdzielenia zmysłów i ducha – oznacza miłość czysto duchową, wyidealizowaną. Z kolei literackie i artystyczne poszukiwania uniwersalnego piękna czy dobra są dziedzictwem platońskiej wiary w istnienie idealnych wzorców. Sam Platon był również autorem koncepcji państwa idealnego (rządzonego przez filozofów-królów), co opisał w dialogu Państwo. Jego dialogi – takie jak Fedon, Uczta, Obrona Sokratesa czy Fedrus – do dziś należą do kanonu filozofii i literatury, bogate w mity, metafory i dyskusje etyczne.

Protokół 30%

Platonizm głosi istnienie dwóch światów: zmiennego, niedoskonałego świata materialnego oraz doskonałego, wiecznego świata idei. Według Platona to idee (formy) – np. dobro, piękno, figury geometryczne – są prawdziwym bytem, a rzeczy fizyczne to jedynie ich cienie czy odbicia. Poznajemy prawdę nie zmysłami, lecz rozumem, wznosząc się myślą ku światu idei (przykładem jest słynna alegoria jaskini). Platonizm to fundament filozoficznego idealizmu: przekonania, że duchowe wzorce są ważniejsze i bardziej realne niż materialne przedmioty. Wpłynął on na całą kulturę, kładąc podwaliny pod późniejszą filozofię i religię (np. w chrześcijaństwie – rozróżnienie na duszę i ciało, niebo i ziemię).

Przedstawiciele (to będzie proste)	Najważniejsze założenia	Najpopularniejsze dzieło
Platon i Plotyn (neoplatonizm)	Istnieje niematerialny, wieczny świat Idei (Form), który stanowi prawdziwą rzeczywistość, podczas gdy świat materialny jest jedynie niedoskonałym cieniem tych idei. Poznanie jest wspominaniem (anamnezą) – dusza ludzka przed urodzeniem oglądała Idee, więc prawdziwą wiedzę osiąga się drogą rozumowej refleksji, nie zaś przez zmysły. Platonizm podkreśla dualizm: dusza należy do świata idei (jest nieśmiertelna), ciało do świata materii. W etyce i polityce: cnota jest związana z wiedzą, a idealne państwo powinno być rządzone przez filozofów, którzy pojmują idee dobra i sprawiedliwości.	Platon, Państwo (także znane jako Rzeczpospolita)