Renesansowy humanizm stworzył jeden z najważniejszych europejskich modeli myślenia o człowieku. Uczył, że jednostka może rozwijać rozum, język, wiedzę, cnotę i odpowiedzialność obywatelską, a kontakt z antycznymi źródłami pomaga lepiej rozumieć współczesność. Humanista nie musiał odrzucać religii. Przeciwnie, wielu twórców próbowało połączyć chrześcijaństwo z kulturą Grecji i Rzymu, filologiczną krytykę tekstu z wiarą, a godność […]
Mitologia grecka i epos homerycki należą do dwóch najważniejszych źródeł europejskiej wyobraźni. Dostarczyły kulturze postaci, fabuł, symboli, modeli bohaterstwa, pojęć moralnych, schematów konfliktu i form literackich, które są przetwarzane od starożytności po współczesność. Prometeusz, Syzyf, Ikar, Orfeusz, Edyp, Antygona, Achilles, Hektor i Odyseusz nie są wyłącznie bohaterami dawnych opowieści. Ich imiona stały się skrótami myślowymi […]
Biblia należy do najważniejszych tekstów założycielskich kultury europejskiej. Jej znaczenie nie ogranicza się do religii ani do historii chrześcijaństwa i judaizmu. Przez stulecia kształtowała ona sposób mówienia o człowieku, winie, cierpieniu, miłości, śmierci, nadziei, władzy, wspólnocie i końcu świata. Dostarczyła literaturze rozpoznawalnych postaci, fabuł, symboli, gatunków oraz form językowych, które funkcjonują także w dziełach świeckich, […]
Polski pozytywizm narodził się z doświadczenia klęski powstania styczniowego i z przekonania, że wspólnota potrzebuje nowej strategii przetrwania. Romantyczna wiara w zryw zbrojny nie zniknęła z pamięci, lecz przestała wystarczać jako program działania. Młode pokolenie publicystów i pisarzy zaczęło podkreślać znaczenie edukacji, nauki, rozwoju gospodarczego, współpracy grup społecznych, emancypacji kobiet oraz poprawy położenia najuboższych. Literatura […]
Literatura nie przekazuje znaczenia wyłącznie przez fabułę i przedstawione wydarzenia. Sens powstaje również dzięki temu, jakim językiem mówi narrator lub bohater, jaki wzorzec wypowiedzi zostaje przywołany oraz z jakimi wcześniejszymi tekstami prowadzi dialog. Archaizowane słownictwo może przenieść czytelnika w przeszłość, gwara może ujawnić regionalną i społeczną tożsamość postaci, potoczność może zbliżyć opowieść do żywej mowy, […]
Barokowy obraz człowieka i świata wyrasta z doświadczenia niepewności. Człowiek XVII wieku widzi rzeczywistość jako przestrzeń dynamiczną, niestałą i pełną sprzeczności: ciało pragnie życia, ale podlega śmierci; zmysły zachwycają się pięknem, lecz piękno przemija; rozum próbuje porządkować świat, a jednocześnie odkrywa własne ograniczenia; jednostka odczuwa swoją małość, ale zachowuje świadomość duchowej godności. Dlatego jednym z […]
Na czym polega analiza utworu lirycznego? Analiza utworu lirycznego polega na uważnym rozpoznaniu, jak tekst został zbudowany i w jaki sposób jego elementy wytwarzają znaczenie. Nie jest wyłącznie wyszukiwaniem metafor, epitetów i rymów. Nie jest także swobodnym opowiadaniem o skojarzeniach czytelnika. Dobra analiza łączy obserwację z interpretacją: wskazuje konkretny element tekstu, wyjaśnia jego funkcję, a […]
Dlaczego to zagadnienie jest ważne? Egzystencjalizm, doświadczenie absurdu oraz problem postawy człowieka wobec zła należą do najważniejszych zagadnień nowoczesnej literatury i filozofii. Łączą pytania o sens życia, wolność, odpowiedzialność, cierpienie, samotność, śmierć oraz możliwość zachowania moralnej integralności w świecie, który nie gwarantuje sprawiedliwości. Temat ten pojawia się w utworach dotyczących wojny, Zagłady i totalitaryzmów, ale […]
Romantyzm zakwestionował przekonanie, że rozum, doświadczenie i nauka wystarczają do poznania całej rzeczywistości. Romantycy nie musieli odrzucać rozumu jako takiego. Uważali jednak, że istnieją zjawiska dostępne przede wszystkim uczuciu, wierze, intuicji, wyobraźni i doświadczeniu duchowemu. Człowiek romantyczny jest rozdarty między jednostkowym pragnieniem wolności a obowiązkiem wobec wspólnoty, między buntem a ofiarą, między ziemią a rzeczywistością […]
Narrator nie jest przezroczystym narzędziem przekazującym fabułę. To od jego wiedzy, perspektywy, języka i wiarygodności zależy, co czytelnik wie o świecie przedstawionym, jak ocenia bohaterów oraz czy poznaje wydarzenia jako obiektywną historię, osobiste wspomnienie, świadectwo, plotkę czy zapis psychiki. Analizując narrację, nie wystarczy stwierdzić, że narrator jest pierwszoosobowy albo trzecioosobowy. Trzeba również określić, czy uczestniczy […]