Komizm i groteska mogą wykorzystywać podobne środki, takie jak przesada, deformacja, kontrast, nieporozumienie lub karykatura, ale nie są pojęciami tożsamymi. Komizm przede wszystkim tworzy efekt śmieszności i pozwala odbiorcy spojrzeć na człowieka albo rzeczywistość z dystansu. Groteska buduje natomiast świat celowo zdeformowany, wewnętrznie sprzeczny i niepokojący. Może wywoływać śmiech, lecz jest to często śmiech niepewny, […]
Antygona działa w świecie naznaczonym klątwą rodu, ale świadomie wybiera pogrzebanie brata. Jej konflikt polega na zderzeniu prawa boskiego i ludzkiego. Kreon ma racje państwowe, lecz niszczy je przez pychę i nieustępliwość. Makbet otrzymuje przepowiednię, ale wiedźmy nie nakazują mu morderstwa. Bohater zna argumenty przeciwko zbrodni, dlatego pozostaje odpowiedzialny. Lady Makbet wywiera presję, lecz nie […]
Najważniejsza myśl epoki Literatura średniowieczna przedstawia świat jako rzeczywistość podporządkowaną Bogu, ale nie oznacza to, że nie interesuje się człowiekiem. Przeciwnie: pokazuje człowieka modlącego się, cierpiącego, lękającego się śmierci, przygotowującego się do zbawienia i próbującego właściwie wypełnić swoją społeczną rolę. Średniowieczne obrazy Boga, śmierci i człowieka są zróżnicowane. Bóg może być potężnym władcą i sędzią, […]
Najważniejsza myśl utworu „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego przedstawia społeczeństwo polskie jako wspólnotę, która posiada energię, patriotyczne uczucia i pamięć historyczną, ale nie potrafi przejść od rozmów, marzeń i symbolicznych gestów do dobrze zorganizowanego działania. Zjawy ukazujące się bohaterom wydobywają ich ukryte pragnienia, słabości, lęki i obciążenia historyczne. Przedmioty symboliczne pokazują natomiast kolejne etapy zmarnowania szansy na […]
Stanisław Barańczak żył w latach 1946–2014. Był poetą, krytykiem literackim, eseistą, tłumaczem i jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiej Nowej Fali. Jego twórczość łączy precyzję formalną, gry językowe, refleksję polityczną, doświadczenie emigracji oraz pytania o śmierć, Boga i sens ludzkiego istnienia. Barańczak należał do pokolenia, którego doświadczeniem formacyjnym były wydarzenia Marca 1968 roku, protesty robotnicze i […]
Tadeusz Różewicz żył w latach 1921–2014. Był poetą, dramaturgiem, prozaikiem i jednym z najważniejszych polskich pisarzy drugiej połowy XX wieku. Jego twórczość wyrasta z doświadczenia II wojny światowej, okupacji, Zagłady oraz rozpadu tradycyjnych systemów moralnych. Podczas wojny Różewicz działał w Armii Krajowej i walczył w oddziale partyzanckim. Jego starszy brat Janusz, również poeta i konspirator, […]
Maria Pawlikowska-Jasnorzewska żyła w latach 1891–1945. Była poetką i dramatopisarką, jedną z najważniejszych polskich autorek dwudziestolecia międzywojennego. Szczególną sławę przyniosły jej krótkie, precyzyjne wiersze miłosne, w których potrafiła w kilku wersach przedstawić skomplikowane emocje. Urodziła się w Krakowie w artystycznej rodzinie Kossaków. Jej ojcem był malarz Wojciech Kossak, dziadkiem Juliusz Kossak, a siostrą pisarka Magdalena […]
Bolesław Leśmian żył w latach 1877–1937. Był poetą, prozaikiem, tłumaczem i jednym z najbardziej oryginalnych twórców literatury polskiej. Chronologicznie jego twórczość obejmuje okres Młodej Polski oraz dwudziestolecia międzywojennego, jednak Leśmian nie mieści się w pełni w żadnym z tych nurtów. Z wykształcenia był prawnikiem. Pracował między innymi jako notariusz. Przez wiele lat pozostawał poza głównym […]
Józef Czechowicz żył w latach 1903–1939. Był poetą, nauczycielem, dziennikarzem, redaktorem i jednym z najważniejszych przedstawicieli polskiej poezji międzywojennej. Pozostawał silnie związany z Lublinem, który wielokrotnie pojawiał się w jego twórczości jako przestrzeń dzieciństwa, pamięci, piękna i niepokoju. Czechowicz należał do kręgu tak zwanej Drugiej Awangardy. W przeciwieństwie do poetów Awangardy Krakowskiej nie fascynował się […]
Jan Kochanowski żył w latach 1530–1584 i jest uznawany za najwybitniejszego poetę polskiego renesansu. Jego twórczość odegrała ogromną rolę w rozwoju polskiego języka literackiego. Kochanowski udowodnił, że po polsku można pisać utwory dorównujące poziomem artystycznym poezji łacińskiej i dziełom autorów starożytnych. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują pieśni. Poeta pracował nad nimi przez wiele lat, […]