W 325 roku n.e. w mieście Nicea (obecnie İznik w Turcji) cesarz Konstantyn Wielki zwołał pierwszy powszechny sobór chrześcijański, znany jako sobór nicejski. Celem tego zgromadzenia biskupów z całego Imperium Rzymskiego było rozstrzygnięcie sporu doktrynalnego, który groził rozłamem w młodym, legalnie już funkcjonującym Kościele. Chodziło przede wszystkim o kwestię relacji Jezusa Chrystusa (Syna Bożego) do […]
W 313 roku n.e. cesarz Konstantyn Wielki wraz z współcesarzem Licyniuszem ogłosili w Mediolanie edykt gwarantujący wolność wyznania w Imperium Rzymskim, w szczególności kończący oficjalnie prześladowania chrześcijan. Edykt mediolański (choć właściwie był to list cesarzy do gubernatorów, a nie pojedynczy dokument prawny) stanowił, że każda osoba może wyznawać dowolnie wybraną religię bez przeszkód, oraz że […]
W 284 roku n.e. cesarzem rzymskim został Dioklecjan, który przeprowadził głębokie reformy ustrojowe, zapoczątkowując nowy etap w dziejach cesarstwa zwany dominatem. Wcześniejszy okres (tzw. pryncypat) formalnie utrzymywał fasadę instytucji republikańskich, a cesarz występował jako „pierwszy obywatel”. Dioklecjan zerwał z tą fikcją – przyjął pełnię władzy absolutnej jako dominus et deus („pan i bóg”), co podkreślało […]
Cesarz Karakalla (Marcus Aurelius Severus Antoninus) wydał tzw. edykt cesarski znany jako Constitutio Antoniniana, na mocy którego przyznał obywatelstwo rzymskie wszystkim wolnym mieszkańcom Imperium Rzymskiego. Wcześniej status obywatela rzymskiego był wyróżnieniem – przysługiwał początkowo tylko mieszkańcom Italii, a w prowincjach głównie elitom i nielicznym wyróżnionym osobom (mógł być nadawany jednostkowo lub dziedziczony). Edykt Karakalli radykalnie […]
W pierwszej połowie I wieku n.e. w prowincji Judei, na obrzeżach Imperium Rzymskiego, narodził się i działał Jezus z Nazaretu – żydowski nauczyciel i cudotwórca, którego nauki dały początek nowej religii, chrześcijaństwu. Według tradycji chrześcijańskiej Jezus przyszedł na świat w Betlejem za panowania cesarza Augusta (około 6–4 r. p.n.e.), dorastał w Galilei, a około 27–30 […]
Ustrój polityczny Rzymu uległ przekształceniu – formalnie przywrócono republikę, ale faktycznie władzę autokratyczną objął Oktawian, który otrzymał od Senatu tytuł Augusta („wywyższony przez bogów”). Po zwycięstwie nad Markiem Antoniuszem Oktawian stał się jedynowładcą rozległego państwa, jednak wyciągnął wnioski z losu Juliusza Cezara i nie ogłosił się dyktatorem czy królem. Zamiast tego w styczniu 27 p.n.e. […]
2 września 31 roku p.n.e. u wybrzeży Akcjum (Actium) w zachodniej Grecji doszło do decydującej bitwy morskiej między flotą Oktawiana a flotą Marka Antoniusza i Kleopatry VII, królowej Egiptu. Była to kulminacja ostatniej wojny domowej schyłku Republiki Rzymskiej. Po zabójstwie Cezara władzę w Rzymie dzierżył Drugi Triumwirat (Oktawian, Antoniusz i Lepidus), ale z czasem doszło […]
15 marca 44 roku p.n.e., w dniu znanym jako Idy Marcowe, doszło w Rzymie do dramatycznego wydarzenia – zamordowania Gajusza Juliusza Cezara, dyktatora rzymskiego. Cezar, wybitny wódz i polityk, po zwycięskiej wojnie domowej (49–45 p.n.e.) skupił w swych rękach ogromną władzę. Ogłosił się dyktatorem na czas nieograniczony, co budziło obawy części senatorów, że zamierza obalić […]
W roku 146 p.n.e. Rzymianie ostatecznie zniszczyli Kartaginę, finalizując trwającą ponad sto lat rywalizację między obiema potęgami. Po klęsce w II wojnie punickiej Kartagina przez pewien czas respektowała ograniczenia narzucone przez Rzym, lecz jej odradzające się bogactwo budziło w Rzymie nieufność. Starszy senator Katon zakończył podobno każde przemówienie słowami „Ceterum censeo Carthaginem delendam esse” („A […]
Druga wojna punicka była najsłynniejszym i najbardziej dramatycznym konfliktem starożytności, toczonym między Rzymem a Kartaginą. Trwała od 218 do 201 roku p.n.e. i jest szczególnie znana z kampanii kartagińskiego wodza Hannibala na terenie Italii. Przyczyną wojny były spory o wpływy w Hiszpanii – Hannibal, syn Hamilkara Barkasa, zdobył sprzymierzone z Rzymem miasto Sagunt, co sprowokowało […]