11 września 2001 roku doszło w Stanach Zjednoczonych do skoordynowanej serii ataków terrorystycznych, które wstrząsnęły całym światem i zapoczątkowały nową erę w polityce globalnej – erę „wojny z terroryzmem”. Tego bezchmurnego wtorkowego poranka 19 terrorystów z islamskiej organizacji Al-Ka’ida uprowadziło cztery samoloty pasażerskie rejsowych linii lotniczych, wykorzystując je jako śmiercionośne pociski przeciw symbolom potęgi USA.…

W holenderskim mieście Maastricht podpisano Traktat o Unii Europejskiej, zwany popularnie traktatem z Maastricht. Dokument ten wszedł w życie 1 listopada 1993, przekształcając dotychczasową Europejską Wspólnotę Gospodarczą (EWG) w znacznie ambitniejszy twór – Unię Europejską (UE). Był to kamień milowy procesu integracji europejskiej, który przybrał rozpędu po zakończeniu zimnej wojny i zjednoczeniu Niemiec. Liderzy 12…

Rok 1991 przyniósł rozpad Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich – supermocarstwa, które istniało przez 69 lat i odgrywało kluczową rolę w światowej polityce XX wieku. Proces ten nie nastąpił nagle, lecz był zwieńczeniem kryzysu polityczno-gospodarczego, który targał ZSRR od lat 80. Pieriestrojka (reformy gospodarcze) i głasnost (polityka jawności) wprowadzone przez Michaiła Gorbaczowa miały zmodernizować system, ale…

26 kwietnia 1986 roku doszło do najgorszej katastrofy jądrowej w historii – wybuchu reaktora nr 4 w elektrowni atomowej w Czarnobylu na terenie Ukraińskiej SRR (ZSRR). W nocy z 25 na 26 kwietnia przeprowadzano w bloku energetycznym eksperyment bezpieczeństwa przy ograniczonej mocy reaktora typu RBMK. Błędy proceduralne, wady konstrukcyjne reaktora oraz wyłączenie części systemów zabezpieczeń…

W 1979 roku Iran przeszedł druzgocącą rewolucję, która obaliła prozachodni monarchiczny reżim szacha i ustanowiła na jego miejsce islamską republikę rządzoną przez szyicki kler. Przed rewolucją Iranem od 1941 rządził szach Mohammad Reza Pahlawi – sprzymierzeniec Zachodu, prowadzący politykę modernizacji i sekularyzacji (tzw. Biała Rewolucja od lat 60.), ale też znany z autorytaryzmu i luksusowego…

Egipt i Syria niespodziewanie zaatakowały siły izraelskie na dwóch frontach, próbując zrewanżować się za upokarzającą klęskę z 1967 roku. Egipska armia pod dowództwem prezydenta Anwara Sadata sforsowała Kanał Sueski i wdarła się na półwysep Synaj, przełamując linie izraelskie (tzw. linia Bar-Leva). Równocześnie wojska syryjskie uderzyły na Wzgórza Golan, zaskakując izraelską obronę i początkowo zajmując znaczną…

W 1968 roku Czechosłowacja podjęła odważną próbę zreformowania systemu komunistycznego, co przeszło do historii jako Praska Wiosna. W styczniu 1968 pierwszym sekretarzem Komunistycznej Partii Czechosłowacji został Alexander Dubček – Słowak znany z liberalniejszych poglądów. Rozpoczął on proces demokratyzacji i liberalizacji życia publicznego, próbując stworzyć tzw. „socjalizm z ludzką twarzą”. Zniesiono cenzurę prasy, co spowodowało eksplozję…

Świat znalazł się na krawędzi nuklearnej zagłady, gdy doszło do tzw. kryzysu kubańskiego – najbardziej napiętego momentu zimnej wojny. Kryzys ten był skutkiem rozmieszczenia przez Związek Radziecki rakiet balistycznych na Kubie, tuż pod nosem Stanów Zjednoczonych. Kuba od 1959 r. była rządzona przez rewolucyjny rząd Fidela Castro, który sprzymierzył się z ZSRR po nieudanej inwazji…

W tym właśnie roku bezprecedensowa liczba afrykańskich terytoriów kolonialnych uzyskała niepodległość. Proces dekolonizacji zaczął się wprawdzie już wcześniej (np. Ghana uzyskała niepodległość w 1957 jako pierwsza brytyjska kolonia w Afryce subsaharyjskiej, Gwinea francuska w 1958), ale to 1960 przyniósł prawdziwą lawinę nowych państw. Najbardziej spektakularna była dekolonizacja francuskiej Afryki równikowej i zachodniej: po przyjęciu nowej…

Jesienią 1956 roku Węgry wstrząsnęło antykomunistyczne powstanie, które było jednym z pierwszych masowych buntów przeciw radzieckiej dominacji w Europie Wschodniej. 23 października 1956 w Budapeszcie tłumy studentów i mieszkańców wyszły na ulice, solidaryzując się z demokratycznymi przemianami zachodzącymi właśnie w Polsce (tzw. odwilż październikowa). Demonstranci sformułowali listę żądań, w tym wycofania wojsk radzieckich z Węgier,…

komunistyczna Korea Północna dokonała nagłego ataku na terytorium Korei Południowej, przekraczając linię demarkacyjną na 38. równoleżniku, która po II wojnie światowej dzieliła Półwysep Koreański. Był to początek wojny koreańskiej – pierwszego gorącego konfliktu zbrojnego okresu zimnej wojny, w którym bezpośrednio starły się siły obozu komunistycznego i zachodniego. Korea, niegdyś kolonia japońska, po 1945 została podzielona…

14 maja 1948 roku, w ostatnim dniu brytyjskiego mandatu nad Palestyną, żydowski przywódca Dawid Ben Gurion ogłosił deklarację niepodległości Państwa Izrael. Decyzja ta była zwieńczeniem długotrwałych dążeń ruchu syjonistycznego, który od końca XIX wieku zabiegał o utworzenie żydowskiej ojczyzny na terenach biblijnego Izraela/Palestyny. Po II wojnie światowej, w obliczu tragedii Holocaustu, idea ta zyskała szerokie…

Rok 1945 przyniósł definitywny koniec drugiej wojny światowej. Na początku tego roku alianci zachodni (USA, Wielka Brytania, Francja i inni) oraz Armia Czerwona systematycznie wyzwalali terytoria okupowane przez Niemcy. 12 stycznia ruszyła wielka ofensywa zimowa Sowietów, która w ciągu kilku miesięcy doprowadziła ich wojska nad Odrę i do przedmieść Berlina. Na zachodzie alianci po udanym…

7 grudnia tego roku japońskie lotnictwo i marynarka przeprowadziły zaskakujący atak na bazę amerykańskiej floty Pacyfiku w Pearl Harbor na Hawajach. Rankiem w niedzielę, o godzinie 7:55, pierwsza fala samolotów japońskich zaatakowała zakotwiczone w porcie okręty oraz lotniska. W ciągu kilkudziesięciu minut zatopiono lub poważnie uszkodzono kilkanaście jednostek US Navy, w tym 8 pancerników (m.in.…

Ulice niemieckich miast zostały zasypane odłamkami szkła i kryształów ze zniszczonych żydowskich mieszkań i sklepów, stąd też nazwa pogromu. Druga teoria co do nazwy mówi o „krystalizacji”, czyli oczyszczeniu narodu niemieckiego z przedstawicieli innych narodów, przede wszystkim Żydów. Naziści nie tylko przyzwolili na prześladowania ludności żydowskiej, ale również nadali im zorganizowany charakter. W nocy z…

24 października 1929 roku, znany jako „Czarny Czwartek”, nastąpił gwałtowny krach na nowojorskiej giełdzie Wall Street. Ceny akcji setek spółek runęły na łeb na szyję, co wywołało panikę wśród inwestorów. W ciągu kolejnych dni (m.in. 29 października – „Czarny Wtorek”) giełda straciła znaczną część wartości. Załamanie na Wall Street stało się sygnałem początku wielkiego kryzysu…

W latach 1918–1921 bolszewicki reżim w Rosji toczył zaciekłą wojnę domową przeciwko siłom „białych” oraz interwencji zbrojnej państw zachodnich. Zwycięstwo bolszewików pozwoliło im utrwalić władzę na większości obszaru dawnego Imperium Rosyjskiego. Aby scementować jedność kontrolowanych terytoriów i nadać państwu nową formę ustrojową, postanowiono stworzyć federację republik radzieckich. 30 grudnia 1922 r. w Moskwie ogłoszono utworzenie…

W roku 1918 losy I wojny światowej rozstrzygnęły się na korzyść państw ententy (aliantów). Wiosenna ofensywa niemiecka na froncie zachodnim załamała się, a latem alianci przeszli do skutecznej kontrofensywy. Na froncie wschodnim Niemcy i Austro-Węgry zdążyły co prawda pokonać Rosję (która po rewolucji bolszewickiej wycofała się z wojny), ale ich sytuacja wewnętrzna gwałtownie się pogarszała.…

28 lipca 1914 roku wybuchła I wojna światowa – konflikt, który w ciągu następnych czterech lat objął swoim zasięgiem większość świata i na zawsze zmienił oblicze polityczne globu. Bezpośrednią przyczyną wojny był zamach w Sarajewie (28 czerwca 1914), w którym serbski nacjonalista Gavrilo Princip zastrzelił austriackiego następcę tronu arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. To wydarzenie rozpaliło tlące…

Rok 1905 przyniósł Imperium Rosyjskiemu dwa wstrząsy, które zachwiały jego podstawami: przegraną wojnę z Japonią i wybuch pierwszej rosyjskiej rewolucji. Konflikt z Japonią toczył się w latach 1904–1905 o wpływy w Mandżurii i Korei. Ku zaskoczeniu świata, stosunkowo niewielka Japonia zadała klęskę potężnej Rosji: Japończycy rozgromili rosyjską flotę (najpierw eskadrę Pacyfiku pod Cuszimą w maju…

Rzesza niemiecka, jak widać, była w XIX wieku w centrum. W latach 1884–1885 w Berlinie odbyła się międzynarodowa konferencja, która uregulowała zasady europejskiej kolonizacji Afryki – zapoczątkowując tzw. „wyścig o Afrykę”. Inicjatorem konferencji był kanclerz Niemiec Otto von Bismarck, a bezpośrednim powodem – narastające spory między mocarstwami o tereny nad rzeką Kongo w środkowej Afryce.…

W 1871 roku dokonane zostało zjednoczenie Niemiec – proces, który zasadniczo zmienił układ sił w Europie. Przez wiele stuleci obszar niemieckojęzyczny był podzielony na dziesiątki państw i państewek (księstw, królestw, wolnych miast) w ramach najpierw Świętego Cesarstwa, a po 1815 r. Związku Niemieckiego. Rywalizacja o dominację wśród tych państw toczyła się głównie między Prusami a…

W 1861 roku spełniły się wielowiekowe dążenia do zjednocenia ziem włoskich w jedno państwo. Proces risorgimenta (odrodzenia narodowego Włoch) przyspieszył w połowie XIX wieku dzięki wysiłkom Królestwa Sardynii (Piemontu) pod rządami króla Wiktora Emanuela II i jego premiera Camilla Cavoura. Włochy były dotąd rozbite na kilka państw: na północy dominowała Austria (kontrolując Lombardię i Wenecję),…

W Indiach wybuchło wielkie powstanie przeciwko panowaniu Brytyjskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej – jest ono znane jako Powstanie Sipajów lub indyjska pierwsza wojna o niepodległość. Bezpośrednim zapalnikiem buntu stała się sprawa nowych nabojów do karabinów, które były rzekomo smarowane tłuszczem krowim i wieprzowym (co obrażało uczucia religijne zarówno hinduskich, jak i muzułmańskich żołnierzy służących w armii Kompanii).…

Wiosna Ludów to fala rewolucji i powstań, które przetoczyły się przez Europę w latach 1848–1849, ogarniając większość krajów kontynentu. Był to zryw o niespotykanej dotąd skali geograficznej – od Paryża po Budapeszt, od Berlina i Warszawy po Palermo – stąd poetycka nazwa podkreślająca powszechność przebudzenia narodów. Przyczyny Wiosny Ludów były złożone: narastające niezadowolenie społeczne (głód…

Po dwóch dekadach wojen rewolucyjnych i napoleońskich Europa stanęła przed koniecznością zaprowadzenia nowego ładu. W latach 1814–1815 obradował w Wiedniu Kongres Wiedeński – wielka konferencja dyplomatyczna z udziałem przedstawicieli niemal wszystkich państw europejskich, kierowana przez zwycięskie mocarstwa: Austrię (gospodarz – książę Klemens von Metternich), Rosję (car Aleksander I), Prusy, Wielką Brytanię i pokonaną lecz dopuszczoną…

14 lipca 1789 roku paryżanie zdobyli Bastylię – ponurą fortecę-więzienie będącą symboliem absolutnej władzy królewskiej. Szturm na Bastylię stał się punktem zwrotnym i symbolicznym początkiem rewolucji francuskiej. Wydarzenie to poprzedziły długotrwałe napięcia społeczne i polityczne we Francji: narastający kryzys finansowy państwa (ogromne długi), nieurodzaje i drożyzna, niezadowolenie stanu trzeciego (mieszczaństwa i chłopów) z przywilejów szlachty…

W Filadelfii ogłoszono Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych Ameryki – dokument, w którym Trzynaście Kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej proklamowało oderwanie się od Wielkiej Brytanii i utworzenie niezależnego państwa. Deklaracja, której głównym autorem był Thomas Jefferson, zawierała preambułę odwołującą się do praw naturalnych człowieka (prawo do życia, wolności i dążenia do szczęścia) oraz wyliczała długą listę…

Niegdyś potężne państwo polsko-litewskie całkowicie zniknęło z mapy Europy na 123 lata. Aktu rozbiorów dokonały trzy sąsiednie mocarstwa: Rosja, Prusy i Austria, korzystając z wewnętrznego osłabienia Rzeczypospolitej (anarchia magnacka, słabość władzy centralnej) oraz chcąc wykorzystać jej terytorium do równoważenia swoich wpływów. I rozbiór (1772): W wyniku porozumienia trzech dworów Rzeczpospolita utraciła około 30% terytorium. Rosja…

Wojna siedmioletnia była pierwszym konfliktem o zasięgu naprawdę globalnym, toczonym równocześnie w Europie, Ameryce Północnej, na Karaibach, w Afryce, Indiach i na oceanach. Zmierzyły się w niej dwa obozy: z jednej strony Wielka Brytania i Prusy (wspierane przez mniejsze kraje niemieckie), z drugiej Francja, Austria, Rosja, a także Hiszpania (po stronie francuskiej) i Saksonia z…

Anglia doświadczyła bezkrwawego przewrotu politycznego nazwanego Chwalebną Rewolucją. Wydarzenie to zakończyło długoletnie spory religijno-polityczne i ustanowiło ustrój monarchii parlamentarnej. Na tronie angielskim od 1685 r. zasiadał Jakub II Stuart, zagorzały katolik, który dążył do przywrócenia katolicyzmu jako dominującej religii oraz do wzmocnienia władzy absolutnej. Jego polityka wywołała głęboki niepokój zarówno wśród protestanckiej większości społeczeństwa, jak…

W połowie XVII wieku Anglię wstrząsnął konflikt wewnętrzny o władzę, który przeszedł do historii jako angielska wojna domowa (często dzielona na trzy etapy w latach 1642–1649). Starły się w niej dwie siły: zwolennicy króla Karola I Stuarta (ang. royaliści lub kawalerowie) oraz stronnicy parlamentu (tzw. okrągłogłowi, wśród których znaczącą rolę odgrywali purytanie). Przyczyną wojny były…

Król Francji Henryk IV Bourbon zakończył trwające ponad 30 lat wyniszczające wojny religijne we Francji, wydając edykt nantejski. Edykt ten, ogłoszony w Nantes, gwarantował francuskim protestantom (hugenotom) wolność wyznania i pewne prawa polityczne oraz obywatelskie. Kościół katolicki zachował we Francji status religii panującej, ale hugenoci uzyskali prawo publicznego kultu na wyznaczonych terytoriach, dostęp do urzędów…

To pokój religijny, który zakończył wyniszczające walki między katolikami a protestantami w Niemczech toczone od czasu wystąpienia Lutra. Na mocy układu cesarz rzymski Karol V Habsburg uznał podmiotowość wyznania luterańskiego w Rzeszy. Ustalono zasadę „cuius regio, eius religio” – „czyja władza, tego wyznanie” – co oznaczało, że religia panującego w danym księstwie staje się religią…

Trzy lata wcześniej, bo w 1519 r. z portu w Sanlúcar de Barrameda w Hiszpanii wyruszyła ekspedycja pod dowództwem Ferdynanda Magellana, mająca na celu opłynięcie Ziemi i dotarcie do Azji od zachodu. Pięć okrętów przepłynęło Ocean Atlantycki, a następnie w 1520 r. przedostało się na wody nowego oceanu (nazwanego przez Magellana Spokojnym – Pacyfikiem) przez…

W tym roku portugalski żeglarz Vasco da Gama jako pierwszy Europejczyk dopłynął drogą morską do Indii. Wyprawa, która wyruszyła rok wcześniej z Lizbony, opłynęła Przylądek Dobrej Nadziei i przemierzając Ocean Indyjski, dotarła do Kalikatu na zachodnim wybrzeżu Indii. Tam da Gama nawiązał kontakt z lokalnym władcą (zamorinem Kalikatu) i załadował swoje okręty przyprawami oraz drogocennymi…

Portugalska ekspedycja pod dowództwem żeglarza Bartolomeu Diaza jako pierwsza opłynęła południowy kraniec Afryki. Dias w lutym 1488 r. dotarł do skalistego przylądka, który nazwał Przylądkiem Burz (na skutek sztormów, z jakimi się zmagał). Król Portugalii Jan II, doceniając przełomowe znaczenie odkrycia morskiej drogi na wschód, przemianował go później na Przylądek Dobrej Nadziei – miał to…

W 1453 r. miały miejsce dwa przełomowe wydarzenia, które historycy często wskazują jako symboliczny koniec średniowiecza. Po pierwsze, 29 maja 1453 r. upadł Konstantynopol, stolica Cesarstwa Bizantyńskiego. Sułtan turecki Mehmed II, zwany potem Zdobywcą, oblegał miasto od kwietnia 1453 r., dysponując ogromną przewagą liczebną oraz nowoczesną artylerią (gigantyczne działa burzące mury Teodozjusza). Ostatni cesarz bizantyński…

Czeski reformator religijny Jan Hus został spalony na stosie jako heretyk. Jan Hus, rektor Uniwersytetu Praskiego i kaznodzieja, głosił potrzebę głębokich reform Kościoła: potępiał handel odpustami, domagał się komunii pod dwiema postaciami dla świeckich (kielich dla wiernych), krytykował moralne zepsucie kleru i odwoływał się do nauk Johna Wycliffe’a. Jego wpływ w Czechach (Korona Czeska) był…

W drugiej połowie XIV wieku Turcy osmańscy, którzy opanowali znaczną część Bałkanów (zdobyli Adrianopol, podbili Bułgarię, zwasalizowali wiele księstw), zetknęli się z serbskim państwem pod władzą księcia Lazara Hrebeljanovicia. Książę Lazar zdołał zgromadzić koalicję: oprócz Serbów walczyły oddziały bośniackie, walońskie i polscy rycerze zaciężni (choć wsparcie niektórych sąsiadów, np. Wołoszczyzny, było ograniczone). Ze strony osmańskiej…

To jedna z większych dram w historii. W 1378 r. nastąpił rozłam w Kościele katolickim zwany wielką schizmą zachodnią, w wyniku którego przez kilkadziesiąt lat jednocześnie rządziło dwóch (a nawet trzech) papieży. Tło wydarzeń stanowił powrót papieża Grzegorza XI z Awinionu do Rzymu w 1377 r., kończący tzw. „niewolę awiniońską” – okres, gdy papieże rezydowali…

Do Europy dotarła najstraszniejsza pandemia średniowiecza, znana jako „Czarna Śmierć”. Była to epidemia dżumy – choroby zakaźnej wywołanej przez pałeczkę dżumy (Yersinia pestis), przenoszonej głównie przez pchły pasożytujące na szczurach. Zaraza prawdopodobnie przyszła z Azji Środkowej szlakami handlowymi. Pierwsze ogniska w Europie pojawiły się w portach śródziemnomorskich: w październiku 1347 r. genueńskie galery przywiozły morowe…

W 1337 r. rozpoczęła się wojna stuletnia, czyli wyjątkowo wyniszczający konflikt między królestwami Francji i Anglii. Za bezpośrednią datę wybuchu wojny uznaje się październik 1337, kiedy to król Francji Filip VI Walezjusz dokonał konfiskaty księstwa Gujenny (Akwitanii) będącego lennem króla Anglii. W odpowiedzi król angielski Edward III ogłosił, że rości sobie prawo do korony Francji…

W tym roku padła Akka – ostatnia twierdza krzyżowców w Ziemi Świętej. Miasto Akka (dziś Akko w Izraelu), położone nad Morzem Śródziemnym, od czasów pierwszej krucjaty było jednym z głównych portów Królestwa Jerozolimskiego. W XIII w., gdy Jerozolima kilkakrotnie przechodziła z rąk do rąk, Akka pełniła funkcję de facto stolicy krzyżowców. Jednak sytuacja państw frankijskich…

W 1258 r. imperium mongolskie zadało cywilizacji muzułmańskiej cios, który zakończył całą epokę jej historii. Armia mongolska pod wodzą Hulagu-chana (wnuka Czyngis-chana) zdobyła Bagdad, stolicę kalifatu Abbasydów. Bagdad był w średniowieczu wspaniałym, bogatym centrum kultury i nauki – od ponad 500 lat rezydowali tam kalifowie z dynastii Abbasydów, formalni przywódcy sunnickiego świata islamu. W styczniu…

Angielski król Jan bez Ziemi, zmuszony przez zbuntowanych baronów, zatwierdził dokument nazwany Wielką Kartą Swobód (Magna Charta Libertatum). Było to efektem narastającego niezadowolenia możnych z rządów Jana, który nakładał ciężkie podatki, przegrywał wojny (utrata Normandii na rzecz Francji, klęska koalicji pod Bouvines 1214) i popadł w konflikt z Kościołem (był ekskomunikowany w latach 1209–1213). W…

Na dalekich azjatyckich stepach doszło do wydarzenia, które zapoczątkowało powstanie największego imperium lądowego w dziejach. Wódz mongolski Temudżyn, po latach walk i wojen, zjednoczył pod swoim berłem rozproszone plemiona mongolskie i tatarskie. Na kurułtaju (zgromadzeniu wodzów) nad rzeką Onon Temudżyn został ogłoszony Czyngis-chanem (w pisowni polskiej także: Dżyngis-chanem), co znaczy „wielkim władcą całego świata”. Stało…

W 1122 r. zawarto porozumienie kończące trwający blisko pół wieku spór o inwestyturę między cesarstwem a papiestwem. Na zjeździe w Wormacji (Niemcy) przedstawiciele papieża Kaliksta II i cesarza Henryka V (syna Henryka IV) podpisali dokument znany jako Konkordat wormacki. Zgodnie z jego postanowieniami osiągnięto kompromis: w Niemczech wybór biskupów i opatów miał odbywać się w…

Grzegorz VII sformułował i ogłosił zasady reformy Kościoła, znane jako Dictatus papae. Był to zbiór 27 tez podkreślających nadrzędną władzę papieża w Kościele i jego niezależność od świeckich monarchów. Między innymi głoszono, że tylko papież może mianować i odwoływać biskupów, detronizować cesarzy, jego władza jest najwyższa i nie podlega sądowi. Grzegorz VII dążył do odnowy…

Konflikty narastały od dawna – różnice doktrynalne, liturgiczne i polityczne dzieliły Kościół łaciński z centrum w Rzymie i Kościół grecki z centrum w Konstantynopolu. Sporne kwestie dotyczyły m.in. Filioque (dodanej przez Zachód formuły o pochodzeniu Ducha Świętego również od Syna), celibatu kleru, użycia przaśnego lub kwaszonego chleba w liturgii, pierwszeństwa papieża. Bezpośrednim impulsem stał się…

Doszło po latach do zmiany dynastii panującej we Francji (a właściwie w zachodniofrankijskim królestwie). Po śmierci ostatniego króla z dynastii Karolingów, Ludwika V (który zmarł bezpotomnie), możnowładcy królestwa Franków Zachodnich wybrali na nowego monarchę Hugona Kapeta (Hugues Capet), który był potężnym księciem Francji (ili-de-France) i miał wsparcie zarówno świeckiej arystokracji, jak i Kościoła. Hugo Kapet…

Bracia Konstantyn (później znany jako św. Cyryl) i Metody, pochodzący z greckiego miasta Saloniki, przybyli na Wielkie Morawy jako misjonarze chrześcijańscy. Ich misja odbyła się na zaproszenie księcia Rościsława, władcy Państwa Wielkomorawskiego, który pragnął uniezależnić się od wpływów duchownych z Frankii i otrzymać własnych nauczycieli wiary posługujących się językiem zrozumiałym dla jego ludu. Cyryl (Konstantyn…

Koronacja Karola Wielkiego miała ogromne znaczenie polityczne i kulturowe. Powstało odnowione Cesarstwo na Zachodzie, które później nazwano Świętym Cesarstwem Rzymskim (choć formalnie ta nazwa ukształtowała się później). Akt koronacji oznaczał zacieśnienie sojuszu między monarchią frankijską a papieżem – papież zyskał potężnego protektora przed wrogami (np. Longobardami w Italii), zaś Karol umocnił swój autorytet dzięki sankcji…

Bitwa pod Poitiers zyskała legendarną sławę jako moment, w którym zahamowano dalszą ekspansję islamu w głąb Europy Zachodniej. Wprawdzie współcześni kronikarze frankijscy nie przesadzali znaczenia tej potyczki, jednak późniejsza historiografia uznała ją za jedno z przełomowych zwycięstw chrześcijaństwa. Karol Młot dzięki wygranej umocnił swój autorytet – stał się obrońcą wiary i fundamentów cywilizacji chrześcijańskiej. Bitwa…

W 622 r. miało miejsce wydarzenie kluczowe dla powstania nowej religii – islamu. Prorok Mahomet, spotykając się z narastającą wrogością i prześladowaniami ze strony mieszkańców Mekki, zdecydował się opuścić rodzinne miasto. W roku 622 wraz z grupą swoich wyznawców udał się na północ do Jasribu, później nazwanego Medyną. To przymusowe opuszczenie Mekki i emigracja do…

W tym roku według tradycji doszło do chrztu Chlodwiga I, władcy Franków z dynastii Merowingów. Chlodwig, początkowo poganin, przyjął chrzest w obrządku katolickim w Reims, prawdopodobnie za namową swojej żony Klotyldy, która była chrześcijanką. Decyzję o nawróceniu Chlodwig podjął po zwycięstwie nad Alemanami w bitwie pod Tolbiac – według legendy przed bitwą obiecał przyjąć wiarę…

Rzym ponownie padł ofiarą barbarzyńskiej nawały – tym razem miasta dopadli Wandalowie dowodzeni przez króla Genzeryka. Wandalowie, lud germański, kilka dekad wcześniej przemieścili się z Półwyspu Iberyjskiego do Afryki Północnej, zakładając tam własne królestwo ze stolicą w Kartaginie (439 r.). Z Afryki Wandalowie nękali Italię i wyspy Morza Śródziemnego pirackimi wyprawami morskimi. W 455 r.,…

W 410 roku n.e. wieczne miasto Rzym, niezdobyte przez obcych najeźdźców od prawie 800 lat, padło ofiarą najazdu germańskich Wizygotów. Plemiona Wizygotów, które osiedlono wewnątrz imperium po buncie i bitwie pod Adrianopolem (378), przez kolejne dekady wędrowały po Bałkanach, a następnie weszły do Italii pod wodzą króla Alaryka. Wizygoci początkowo służyli jako sprzymierzeńcy cesarza Zachodu,…

W 392 roku n.e. cesarz Teodozjusz I Wielki podjął decydujące kroki, które uczyniły chrześcijaństwo wyłączną religią państwową w Imperium Rzymskim i zabroniły praktykowania tradycyjnych kultów pogańskich. Już wcześniej, w 380 r., Teodozjusz wraz z współrządzącymi cesarzami wydali tzw. edykt tessalonicki (ogłoszony w Tesalonice), w którym nakazali wszystkim poddanym wyznawać wiarę chrześcijańską w wersji ustalonej na…

Około 375 roku n.e. doszło do wydarzenia, które zapoczątkowało okres tzw. wielkiej wędrówki ludów – masowych migracji plemion barbarzyńskich, które w ciągu następnych stuleci przekształciły mapę Europy. W tym roku ze stepów Azji Środkowej nad granice Europy Wschodniej nadciągnął wojowniczy lud koczowniczy – Hunowie. Hunowie, świetni jeźdźcy i łucznicy konni, przekroczyli rzekę Don i zaatakowali…

W 325 roku n.e. w mieście Nicea (obecnie İznik w Turcji) cesarz Konstantyn Wielki zwołał pierwszy powszechny sobór chrześcijański, znany jako sobór nicejski. Celem tego zgromadzenia biskupów z całego Imperium Rzymskiego było rozstrzygnięcie sporu doktrynalnego, który groził rozłamem w młodym, legalnie już funkcjonującym Kościele. Chodziło przede wszystkim o kwestię relacji Jezusa Chrystusa (Syna Bożego) do…

W 284 roku n.e. cesarzem rzymskim został Dioklecjan, który przeprowadził głębokie reformy ustrojowe, zapoczątkowując nowy etap w dziejach cesarstwa zwany dominatem. Wcześniejszy okres (tzw. pryncypat) formalnie utrzymywał fasadę instytucji republikańskich, a cesarz występował jako „pierwszy obywatel”. Dioklecjan zerwał z tą fikcją – przyjął pełnię władzy absolutnej jako dominus et deus („pan i bóg”), co podkreślało…

W pierwszej połowie I wieku n.e. w prowincji Judei, na obrzeżach Imperium Rzymskiego, narodził się i działał Jezus z Nazaretu – żydowski nauczyciel i cudotwórca, którego nauki dały początek nowej religii, chrześcijaństwu. Według tradycji chrześcijańskiej Jezus przyszedł na świat w Betlejem za panowania cesarza Augusta (około 6–4 r. p.n.e.), dorastał w Galilei, a około 27–30…

2 września 31 roku p.n.e. u wybrzeży Akcjum (Actium) w zachodniej Grecji doszło do decydującej bitwy morskiej między flotą Oktawiana a flotą Marka Antoniusza i Kleopatry VII, królowej Egiptu. Była to kulminacja ostatniej wojny domowej schyłku Republiki Rzymskiej. Po zabójstwie Cezara władzę w Rzymie dzierżył Drugi Triumwirat (Oktawian, Antoniusz i Lepidus), ale z czasem doszło…

W roku 146 p.n.e. Rzymianie ostatecznie zniszczyli Kartaginę, finalizując trwającą ponad sto lat rywalizację między obiema potęgami. Po klęsce w II wojnie punickiej Kartagina przez pewien czas respektowała ograniczenia narzucone przez Rzym, lecz jej odradzające się bogactwo budziło w Rzymie nieufność. Starszy senator Katon zakończył podobno każde przemówienie słowami „Ceterum censeo Carthaginem delendam esse” („A…

W 264 roku p.n.e. rozpoczęła się I wojna punicka – pierwszy wielki konflikt między Republiką Rzymską a Kartaginą o dominację w zachodnim basenie Morza Śródziemnego. Bezpośrednim powodem wojny stał się spór o kontrolę nad Sycylią, szczególnie o strategiczne miasto Messana (Messina). Kartagina była w III w. p.n.e. bogatą potęgą morską, władającą rozległymi koloniami i flotą,…

W czerwcu 323 roku p.n.e. w Babilonie zmarł nagle Aleksander III Macedoński, znany jako Aleksander Wielki, w wieku zaledwie 32 lat. Jego śmierć zakończyła trwającą ponad dziesięć lat epokę niezwykłych podbojów, podczas których Aleksander stworzył gigantyczne imperium rozciągające się od Grecji i Egiptu po Indie. Przyczyną zgonu młodego władcy była prawdopodobnie choroba (tradycyjnie mówi się…

W 338 roku p.n.e. rozegrała się bitwa pod Cheroneją w Beocji, która zadecydowała o losach niepodległej Grecji klasycznej. Naprzeciw siebie stanęły siły Macedonii króla Filipa II oraz armia koalicji Aten i Teb (wspartych kilkoma mniejszymi polis), zaniepokojonych rosnącą potęgą macedońską. Filip II dysponował doświadczoną armią, złożoną m.in. z ciężkozbrojnej falangi macedońskiej uzbrojonej w długie włócznie…

Rok 480 p.n.e. przyniósł dramatyczne wydarzenia podczas drugiej inwazji perskiej na Grecję, prowadzonej przez króla Kserksesa. W sierpniu tego roku doszło do bohaterskiej bitwy pod Termopilami. Niewielki oddział Greków (ok. 7 tysięcy), dowodzony przez króla Sparty Leonidasa, stawił czoła ogromnej armii perskiej w wąskim górskim wąwozie Termopile. Przez dwa dni Grecy odpierali ataki przeważających sił…

W 508 roku p.n.e. w Atenach przeprowadzono przełomowe reformy polityczne, które dały początek ateńskiej demokracji. Reformy te wprowadził arystokrata Klejstenes, wykorzystując poparcie ludu do obalenia tyranii Pizystratydów. Klejstenes dokonał nowego podziału administracyjnego Attyki – utworzył 10 fyli (okręgów) złożonych z wymieszanych demów (gmin) z różnych części kraju, co osłabiło znaczenie starych więzi rodowych i klanowych.…

W roku 539 p.n.e. dokonała się kolejna zmiana hegemonii na Bliskim Wschodzie – Imperium Perskie zastąpiło Imperium Babilońskie. Persowie pod wodzą króla Cyrusa II Wielkiego uderzyli na Babilonię od wschodu. Jesienią 539 p.n.e. doszło do bitwy pod Opis nad rzeką Tygrys, w której armia babilońska została rozbita. Następnie perskie wojska pomaszerowały na sam Babilon, stolicę…

Tradycyjna data założenia Rzymu to 753 rok p.n.e. Według rzymskiej legendy miasto Rzym zostało ufundowane 21 kwietnia 753 p.n.e. przez Romulusa – jednego z dwóch braci bliźniaków wykarmionych w dzieciństwie przez wilczycę. Romulus i Remus mieli być synami boga Marsa i westalki Rei Sylwii, a po cudownym ocaleniu przed śmiercią wychować się na łonie natury.…

Około roku 1000 p.n.e. na Bliskim Wschodzie uformowało się silne królestwo Izraela, zjednoczone pod rządami króla Dawida. Dawid, który początkowo był królem plemienia Judy, zjednoczył dwanaście plemion izraelskich i ustanowił stolicę w zdobytym przez siebie mieście Jerozolima. Pod jego rządami Izrael stał się liczącym się państwem w regionie, pokonując Filistynów i inne okoliczne ludy. Następcą…

W XVIII wieku p.n.e. Babilonia stała się wiodącym państwem w Mezopotamii pod rządami króla Hammurabiego (panował w latach 1792–1750 p.n.e.). Około 1754 roku p.n.e. Hammurabi polecił spisać jednolity zbiór praw obowiązujących w jego królestwie. Prawa te, znane obecnie jako Kodeks Hammurabiego, wyryto pismem klinowym na kamiennej steli wykonanej z czarnego diorytu, którą ustawiono w miejscu…

Ok. 2560 p.n.e. – Budowa Wielkiej Piramidy w GizieW połowie III tysiąclecia p.n.e. w Egipcie wzniesiono monumentalne grobowce królewskie – piramidy. Około 2560 roku p.n.e. ukończono budowę największej z nich, tzw. Wielkiej Piramidy w Gizie, wzniesionej jako grobowiec faraona Cheopsa (Chufu) z IV dynastii. Ta kolosalna budowla o pierwotnej wysokości ok. 146 metrów powstała z…

W IV tysiącleciu p.n.e. w rejonie Żyznego Półksiężyca dokonano przełomowego odkrycia – pismo. Najstarsze ślady pisma pochodzą z Mezopotamii, gdzie ok. 3500–3200 lat p.n.e. Sumerowie zaczęli używać piktogramów wyciskanych na glinianych tabliczkach. Z czasem pismo to przekształciło się w pismo klinowe – znaki o klinowatym kształcie, wytłaczane rylcem z trzciny. Pismo wynaleziono niezależnie również w…

Ok. 200 000 p.n.e. – Pojawienie się Homo sapiens (człowieka rozumnego). W odległej epoce paleolitu, około 200 tys. lat temu, na scenie dziejów pojawił się Homo sapiens, czyli człowiek rozumny anatomii współczesnej. Najstarsze szczątki Homo sapiens odkryto w Afryce (np. kości z Omo w Etiopii datowane na ok. 200 tys. lat). Nasz gatunek wyewoluował z wcześniejszych…